Metafizyka WT-SLF-MF1
Wykład obejmuje siedem części
1. Istnienie i treść jako dwa aspekty bytu odkrywane w pierwotnym (źródłowym) doświadczeniu bytu otwierające alternatywne możliwości wyjaśnienia metafizycznego; metafizyka egzystencji jako teoria biorąca za podstawę wyjaśnienia istnienie; metafizyka istoty (esencjalistyczna): teoria za korzeń bytu przyjmująca istotę (ideę); intelektualizm jako teoriopoznawcze dopełnienie esencjalizmu; Arytotelesa koncepcja aktu jako pewna inspiracja metafizyk egzystencji; platonizm jako historyczne źródło esencjalistycznych ujęć teorii bytu; krótki przegląd esencjalistycznych koncepcji metafizycznych: Platon, niektóre aspekty teorii Arystotelesa, neoplatonizm, św. Augustyn, niektóre koncepcje scholastyczne, systemy metafizyczne XVII w. (Kartezjusz, Spinoza, Leibniz), systemy metafizyczne klasycznego idealizmu niemieckiego (Fichte, Schelling, Hegel), fenomenologia Husserla.
2. Intelektualistyczna filozofia św. Augustyna, bezpośrednie poznanie rzeczywistości duchowej (jaźni); teoria idei wzorczych w umyśle Bożym , koncepcja mądrości (sapientia) jako poznania prawd wiecznych i koniecznych, koncepcja iluminacji (oświecenia), koncepcja Wewnętrznego Nauczyciela. Myśl Augustyna jako inspiracja średniowiecznego intelektualizmu.
3. Myśl św. Anzelma jako rozwinięcie intelektualizmu św. Augustyna; teoria prawdy jako zgodności z transcendentną normą w De veritate, argumenty św. Anzelma za istnieniem absolutu dobra, bytu i doskonałości w Monologionie; tzw. argument ontologiczny w Proslogionie; dowodzenie istnienia bytu w oparciu o pojęcie jako wyraz esencjalistycznego rozumienia bytu
4. Filozofia w dziele św. Bonawentury; intelektualistyczny charakter argumentów św. Bonawentury za istnieniem Boga; Bonawentury wersja dowodu ontologicznego istnienia Boga. Charakterystyczne doktryny metafizyczne Doktora Serafickiego: egzemplaryzm, powszechny hylemorfizm, koncepcja wielości form substancjalnych w jednej substancji; teoria form zarodkowych (rationes seminales) w materii; teoria iluminacji jako wyraz intelektualizmu Bonawentury
5. Filozofia błogosławionego Jana Dunsa Szkota; odejście od powszechnego hylemorfizmu, koncepcji form zarodkowych oraz teorii iluminacji; intelektualizm Jana Dunsa Szkota; koncepcja intelektu ludzkiego jako władzy zdolnej do poznania całego zakresu bytu; teoria tany (status) jako wyjaśnienie ograniczenia ludzkiego poznania w obecnym życiu do bytu materialnego; koncepcja metafizyki jako nauki o bycie jako bycie; Jana Duna Szkota koncepcja transcendentaliów; trzy rodzaje transcendentaliów: 1) transcendentalia tzw. zamienne (convertibilia), 2) rozłączne właściwości bytu, 3) doskonałości czyste.
6. Doktryna jednoznaczności transcendentalnej jako podstawowe założenie metafizyki i teologii Jana Dunsa Szkota; orzekanie analogiczne i jednoznaczne; arystotelesowska koncepcja orzekania analogicznego; analogia terminów orzekanych wspólnie o Bogu i stworzeniu jako założenie wszelkiej możliwości poznania Boga w tradycyjnej metafizyce i metateologii; krytyka teorii analogii transcendentalnej przez Szkota; rozumienie logicznej jednoznaczności terminów przez Szkota; skończoność i nieskończoność jako wewnętrzne modusy bytu; różnica modalna i jej rola w uzasadnieniu jednoznacznego orzekania terminów transcendentalnych o Bogu i stworzeniach; obrona przez Szkota jednoznaczności terminów transcendentalnych jako koniecznego warunku możliwości poznania Boga w obecnym życiu człowieka.
7. Jana Dunsa Szkota interpretacja egzemplaryzmu; koncepcja bytu jako istoty; zdolność do istnienia (non repugnantia ad esse) utożsamiana z niesprzecznością jako minimalna treść pojęcia bytu; istnienie (existentia) jako modus bytu, odrzucenie teorii esse jako aktu. Struktura bytu indywidualnego w ujęciu Jana Duna Szkota; koncepcja natury wspólnej (natura communis) oraz różnicy formalnej (differentia formalis); realizm istot (trojaki sposób bytowania istot); problem jednostkowienia; krytyka przez Szkota poprzednich koncepcji jednostkowienia; haecceits, czyli ostateczna rzeczywistość ormy” (ultima realista formae) jako moment jednostkującym występujący w strukturze indywiduum.
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Punkty ECTS
Typ przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Po zakończeniu zajęć student
w zakresie wiedzy
EK 1: posiada merytoryczne informacje dotyczące europejskiej tradycji metafizyki istoty, a w szczególności teorii metafizycznych św. Augustyna, św. Bonawentury, bł Jana Dunsa Szkota.
w zakresie umiejętności
EK 2: umie pokazać racjonalne (filozoficzne) podłoże różnych zjawisk kulturowych; potrafi dostrzec zależności między postawami i rozstrzygnięciami moralnymi, imstytucjami społecznymi, zjawiskami z dziedziny sztuki oraz literatury, a leżącymi u ich podłoża założeniami (rozstrzygnięciami) filozoficznymi
w zakresie kompetencji społecznych
EK 3: dostrzega potrzebę racjonalnej integracji swoich postaw moralnych oraz przekonań; rozumie też potrzebę dążenia do dialogu i porozumienia w zasadniczych kwestiach światopoglądowych (filozoficznych i etycznych) w życiu społecznym
Opis ECTS
Uczestnictwo w wykładach: 15 godz.
Przygotowanie do zajęć: 10 godz.
Przygotowanie do egzaminu: 10 godz.
Razem 35 godz. = 1 ECTS
Kryteria oceniania
EK nr 1 Student posiada merytoryczne informacje dotyczące europejskiej tradycji metafizyki istoty, a w szczególności teorii metafizycznych św. Augustyna, św. Bonawentury, bł Jana Dunsa Szkota.
Na ocenę:
Ndst (2): Student nie zna podstawowych terminów, problemów i systemowych rozwiązań, a także historycznych faktów dotyczących esencjalistycznych teorii bytu.
Dst (3): Student posiada ogólnikową i niepogłębioną znajomość terminów, problemów i systemowych rozwiązań a także historycznych faktów dotyczących esencjalistycznych teorii bytu.
(4) Student posiada dobrą i rozumiejącą znajomość podstawowych terminów problemów i systemowych rozwiązań a także historycznych faktów dotyczących esencjalistycznych teorii bytu.
Bdb (5): Student dobrze zna i rozumie terminy, problemy i teorie omówionych systemów esencjalistycznychj filozofii bytu i swobodnie posługuje się tą wiedzą konstruując swój własny dyskurs dotyczący tematów filozoficznych, kulturowych i moralnych.
EK nr 2 (Student umie pokazać racjonalne (filozoficzne) podłoże różnych zjawisk kulturowych; potrafi dostrzec zależności między postawami i rozstrzygnięciami moralnymi, instytucjami społecznymi, zjawiskami z dziedziny sztuki oraz literatury, a leżącymi u ich podłoża założeniami (rozstrzygnięciami) filozoficznymi)
Na ocenę:
Ndst (2): Student nie potrafi pokazać żadnych zależności między różnymi zjawiskami kultury i zasadniczymi rozwiązaniami podstawowych pytań filozoficznych
Dst (3): Student ogólnikowo i pobieżnie dostrzega związki pomiędzy kulturą w ogóle a podejmowaniem i rozwiązywaniem problemów filozoficznych
Db (4): Student zasadniczo rozumie związki między postawieniem i próbą rozwiązania podstawowych problemów filozoficznych a kulturą zarówno społeczeństwa jak i indywiduum.
Bdb (5) Student potrafi samodzielnie i w oryginalny sposób wykazać zależności zachodzące miedzy różnymi zjawiskami dotyczącymi kultury jednostki i społeczeństwa a podstawowymi rozwiązaniami bazowych problemów filozoficznych
EK nr 3: (Student dostrzega potrzebę racjonalnej integracji swoich postaw moralnych oraz przekonań; rozumie też potrzebę dążenia do dialogu i porozumienia w zasadniczych kwestiach światopoglądowych (filozoficznych i etycznych) w życiu społecznym).
Na ocenę:
Ndst (2): Student zupełnie nie jest świadom społecznie integrującej roli dyskusji filozoficznej.
Dst (3): Student ogólnikowo i powierzchownie rozumie znaczenie dyskursu filozoficznego dla kultury społeczeństwa i osobistej postawy moralnej.
Db (4): Student uświadamia sobie znaczenie dyskursu filozoficznego dla swojego własnego życia intelektualnego i moralnego oraz dla życia społecznego.
Bdb (5): Student jest gotów twórczo i w oryginalny sposób wykorzystać uzyskane kompetencje w dziedzinie filozofii bytu do pracy nad swoim własnym rozwojem osobowym i nad rozwojem relacji społecznych w których uczestniczy.
Metoda weryfikacji efektów kształcenia: egzamin ustny.
dst – dst plus – 50-60%, db – db plus 60-85%, bdb – 85-100%;
Literatura
Literatura podstawowa:
1.Mieczysław A. Krąpiec, Metafizyka, Lublin 1995 (lub inne wydanie;
2. Arno Anzenbacher, Wprowadzenie do filozofii, p. 17 - 94, Kraków 2003.
3. Frederik Copleston, Historia Filozofii, t 2, Od Augustyna do Szkota, tłum. Sylwester Zalewski, Warszawa 2000 (lub inne wydanie), s. 226 - 271; 426 - 492.
Literatura uzupełniająca:
1. Etienne Gilson, Jean Duns Scot, Paris 1952;
2. Efrem Bettoni, Duns Scoto Filosofo, Milano 1966;
3. Thomas Williams, The Cambridge Companion to Duns Scotus, Cambridge 2003;
4. Antonie Vos, The Philosophy of John Duns Scotus, Edinburgh 2007
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: