Metafizyka WT-SLF-METC

Całość kursu obejmuje osiem dziewięćdziesięciominutowych sesji
1 Ogólne wprowadzenie w historyczny kontekst powstania dzieła; omówienie biografii Akwinaty; omówienie warunków uprawiania filozofii i teologii w trzynastym wieku; wskazanie na ważne fakty determinujące dynamiczny rozwój scholastyki w tym stuleciu: powstanie uniwersytetów, wykształcenie się jednolitego programu studiów i badań, a także ściśle określonych form literackich; recepcja w języku łacińskim ogromnego korpusu pism filozoficznych i naukowych pochodzących ze starożytności i z obszaru kultury języka arabskiego, odkrycie systemu filozoficznego Arystotelesa i ego arabskich komentatorów: Awicenny i Awerroesa; wreszcie odnowa życia religijnego, której towarzyszyło powstanie nowych, dynamicznych zakonów oddanych studiom i kaznodziejstwu: franciszkanów i dominikanów.
2. Ogólne wprowadzenie w kontekst merytoryczny dzieła; omówienie podstawowych założeń arystotelesowskiej teorii bytu a także podstawowych kategorii i pojęć; rola pojęć istoty, formy, materii, aktu i możności w myśli Arystotelesa, odkrycie różnicy ontologicznej istnienia (esse) i istoty przez Arabów (Alfarabi, Awicenna).
3. Lektura wstępu (Proemium) oraz rozdziału pierwszego: podstawowe sensy terminów "byt" (ens) oraz "istota" (essentia), synonimy terminu "istota" używane w technicznym języku filozofii; różne aspekty istoty ujawniane przez te synonimy.
4. Rozdział drugi: istota w substancjach materialnych; relacja istoty do materii i formy w konkretnym indywiduum; rozróżnienie materii oznaczonej (materia signata) i nieoznaczonej, problem jednostkowienia; istota pojęta abstrakcyjnie (na sposób części) oraz konkretnie (jako całość).
5. Rozdział trzeci: istota w relacji do podstawowych kategorii logicznych: rodzaju, gatunku i różnicy gatunkowej; istota rozważana sama w sobie oraz w kontekście swego rzeczywistego wytępowania' istota zindywidualizowana w konkretnych jednostkach oraz istota pojęta jako ogół (universale) przez ludzki intelekt.
6. Rozdział czwarty: istota w substancjach niematerialnych; odrzucenie powszechnego hylemorfizmu;; hierarchia istot duchowych, miejsce duszy ludzkiej w tej hierarchii; złożenie z aktu i możności w istotach duchowych; istnienie jako akt istoty, byt, który jest czystym aktem (w którym istota jet tożsama z istnieniem); dowód faktycznego występowania takiego bytu a także faktu, że jet on przyczyną istnienia wszystkich innych bytów.
7. Rozdział piąty: rekapitulacja i uzupełnienie traktatu na temat istoty w substancjach: Boskiej, duchowej skończonej oraz cielesnej; Bóg nie należy do żadnego rodzaju; rozróżnienie gatunków w bytach intelektualnych (aniołach).
8. Rozdział szósty: sposób realizacji istoty w bycie o charakterze przypadłości; pojęcie istoty niepełnej; zarys klasyfikacji przypadłości w zależności od ich relacji do samej formy (np. akt rozumienia jest przypadłością intelektu, który jest wolny od materii) lub do formy w jej związku z ciałem (akt postrzeżenia zmysłowego, akt wyobraźni) bądź też do materii (która zawsze realnie występuje w związku z formą); rozróżnienie na przypadłości wynikające z własnych zasad rzeczy (np. ciepło w ogniu) oraz będące skutkiem działania przyczyn zewnętrznych (np. przezroczystość ;powietrza, będąca skutkiem działania ciała świecącego).
Podsumowanie: dziełko De ente et essentia zawiera sformułowanie podstawowych tez metafizycznych Akwinaty: istnienie (esse) jako akt istoty, odrzucenie powszechnego hylemorfizmu; dusza ludzka jako substancja tworząca jeden byt z ciałem.