Partycypacja obywatelska we współczesnych demokracjach WSE-ZP-POWD
Zajęcia mają charakter konwersatorium, co sprzyja intensywnej dyskusji nad kluczowymi tekstami klasycznymi i współczesnymi ujęciami podstawowych problemów związanych z partycypacją obywatelską. Na początku studenci zapoznają się z odmiennymi koncepcjami polityki (Dahl, Crick), następnie przejdą do problematyki legitymizacji władzy (Weber), społeczeństwa obywatelskiego oraz relacji między wolnością jednostki i uczestnictwem politycznym (Constant).
W dalszej kolejności, w odniesieniu do klasycznych dla nauk społecznych tekstów, zostanie omówione, jak miejsce obywatela w porządku politycznym zmienia się w zależności od modelu demokracji: agregacyjno-plebiscytarnego, proceduralnego / elitarystycznego, deliberatywnego i partycypacyjnego. Celem jest rozpoznanie różnych funkcji uczestnictwa obywatelskiego w systemie politycznym – w zależności od tego, w czym upatrujemy sprawności, stabilności i legitymizacji demokracji.
Kolejna część zajęć będzie dotyczyła konkretnych form uczestnictwa. Studenci poznają demokrację bezpośrednią i współczesne formy partycypacji, a także dwa praktyczne instrumenty oddziaływania obywateli na instytucje publiczne. W ramach osobnych zajęć przećwiczą przygotowywanie wniosków o udostępnienie informacji publicznej oraz przeanalizują instytucję petycji jako formę artykulacji postulatów i inicjowania działań władz publicznych.
Skupienie się na poziomie lokalnym, połączone z analizą studiów przypadków, pozwoli odnieść omawiane koncepcje do realnych mechanizmów angażowania mieszkańców. Zwieńczeniem kursu będzie dyskusja nad relacją między partycypacją, sprawnością państwa i koncepcją współzarządzania (public governance).
Poruszane problemy mają stanowić uzupełnienie wiedzy i umiejętności studentów zarządzania publicznego, umożliwiając analizę funkcjonowania państwa i administracji z perspektywy obywatela jako uczestnika, kontrolującego i adresata działań publicznych.
Dyscyplina naukowa, do której odnoszą się efekty uczenia się
E-Learning
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Koordynatorzy przedmiotu
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Efekty uczenia się
Wiedza
• ZP1_W02: zna teoretyczne podstawy nauk o polityce potrzebne do analizy modeli demokracji.
• ZP1_W04: rozumie przyczyny i skutki polityczne i społeczno-kulturowe rozwoju demokracji i społeczeństwa obywatelskiego.
• ZP1_W05: zna etyczne uzasadnienia dla głównych modeli współczesnych demokracji – ochronę wolności, umożliwienie realizacji autonomii moralnej i inne.
• ZP1_W06: posiada wiedzę o specyfice tworzenia i ewaluacji polityk publicznych uwzględniających mechanizmy partycypacji.
• ZP1_W07: rozumie specyfikę funkcjonowania administracji publicznej w kontekście włączania obywateli.
Umiejętności
• ZP1_U01: identyfikuje złożone problemy związane z partycypacją obywatelską i potrafi je analizować w pracy indywidualnej i zespołowej.
• ZP1_U02: dobiera i krytycznie analizuje źródła, w tym teksty klasyczne.
• ZP1_U05: rozpoznaje różne organizacyjne formy społeczeństwa obywatelskiego.
• ZP1_U10: potrafi zidentyfikować szanse i zagrożenia związane z różnymi rozwiązaniami włączania obywateli w procesy decyzyjne.
• ZP1_U12: wykorzystuje wiedzę do oceny organizacji pod kątem jej działań na rzecz zwiększania partycypacji obywatelskiej oraz jej etycznych uzasadnień.
Kompetencje społeczne
• ZP1_K02: wykorzystuje zdobytą wiedzę do rozwiązywania praktycznych problemów w realizacji partycypacji obywatelskiej.
• ZP1_K03: angażuje się komunikatywnie i aktywnie w dyskusje grupowe podczas konwersatorium.
• ZP1_K04: podejmuje inicjatywę w analizie i formułowaniu rozwiązań, odpowiadając za efekty pracy własnej i zespołu.
• ZP1_K07: wykorzystuje zdobytą wiedzę i umiejętności w działaniach na rzecz interesu publicznego w kontekście kontroli administracji publicznej.
Literatura
Polityka – różne podejścia
1. Dahl R., Stinebrickner B., „Czym jest wpływ”, [w:] Współczesna analiza polityczna, Warszawa 2007.
2. Crick B.R., „Istota rządów politycznych”, tłum. A. Waśkiewicz, [w:] W obronie polityki, Warszawa 2004.
Uzupełniająco
Staniszkis J., „Władza jako proces zawładnięcia”, [w:] Zawładnąć!, Warszawa 2012.
Legitymizacja
3. Weber M., „Typy panowania”, tłum. D. Lachowska, [w:] Gospodarka i społeczeństwo…, Warszawa 2002.
Społeczeństwo obywatelskie
4. Borowiec P., „Główne przeszkody w realizacji idei społeczeństwa obywatelskiego”, [w:] Czas społeczeństwa obywatelskiego…, Kraków 2006.
Uzupełniająco. Szacki J. (red.), „Wstęp. Powrót idei społeczeństwa obywatelskiego”, [w:] Ani książę, ani kupiec…, Kraków–Warszawa 1997.
Wolność jednostki a wolność polityczna
5. Constant B., „O wolnościach starożytnych i nowożytnych”, przeł. Z. Kosno, [w:] Antologia tekstów dotyczących praw człowieka, t. 3, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2008, s. 166–178. [open access]
Uzupełniająco.
Novak M., „Chrześcijaństwo, kapitalizm i demokracja”, [w:] Chrześcijaństwo, demokracja, kapitalizm, Warszawa 1993.
Demokracja agregacyjno-plebiscytarna
6. Dahl R.A., „Teoria procesu demokratycznego”, tłum. S. Amsterdamski, [w:] Demokracja i jej krytycy, Warszawa 2012.
Demokracja proceduralna / elitarystyczna
7. Schumpeter J.A., „Postawienie problemu”, „Klasyczna doktryna demokracji”, „Inna teoria demokracji”, tłum. M. Rusiński, [w:] Kapitalizm, socjalizm, demokracja, Warszawa 1995.
Demokracja deliberatywna
8. Juchacz P.W., „Idea demokracji deliberatywnej”, [w:] Deliberacja, demokracja, partycypacja…, Poznań 2006.
Demokracja partycypacyjna
9. Grygieńć J., „Demokracja partycypacyjna”, [w:] Demokracja na rozdrożu…, Kraków 2017.
10. Dahl R.A., „Demokracja, poliarchia i uczestnictwo”, tłum. S. Amsterdamski, [w:] Demokracja i jej krytycy, Warszawa 2012.
Demokracja bezpośrednia i jej współczesne formy
11. Rachwał M., „Formy demokracji bezpośredniej”, [w:] Demokracja bezpośrednia…, Warszawa 2010.
Uzupełniająco.
Lubik-Reczek N., Kapsa I., Musiał-Karg M., „Elektroniczna partycypacja obywatelska…”, [w:] Elektroniczna partycypacja obywatelska…, Poznań 2020.
Dostęp do informacji publicznej – jawność i kontrola obywatelska
12. Panek K., „Prawo dostępu do informacji publicznej w polskim porządku prawnym”, Dogmatyka Prawa 2025, t. 2, nr 1, s. 49–65. [open access]
Uzupełniająco.
Bojanowski T., Kawa T. (red.), „Kontrola społeczna administracji publicznej”, [w:] Prawne aspekty…, Lublin 2022.
Smulovitz C., „Kiedy mogą funkcjonować rządy prawa?” [w:] Demokracja i rządy prawa, Warszawa 2010.
Petycje jako instrument oddziaływania na władzę publiczną
13. Czarnow S., „Skargi, wnioski i petycje a inne sygnały obywatelskie – próba szerszego spojrzenia”, Kontrola Państwowa 2022, nr 5.
Uzupełniająco.
Daniel K., „Prawo petycji w teorii i praktyce Sejmu VIII kadencji”, Zeszyty Prawnicze 2021, t. 21, nr 2, s. 237–255.
Partycypacja obywatelska na poziomie lokalnym – instrumenty i studia przypadków
14. Rajca L., „Local governance a partycypacja obywateli”, [w:] Europejskie modele samorządu…, Warszawa 2014.
15. Olech A., „Metody podnoszenia poziomu partycypacji…” i „Studia przypadków – monografie…”, [w:] Partycypacja publiczna w praktyce…, Warszawa 2013.
Uzupełniająco.
Kloc E., „Udział mieszkańców w stanowieniu prawa…”, [w:] Partycypacja społeczna…, Warszawa 2014.
Partycypacja, sprawność państwa i współzarządzanie (public governance)
16. Jessop B., „Narodziny współzarządzania…”, [w:] Governance: wybór tekstów klasycznych, Warszawa 2016.
Uzupełniająco.
Kułak-Krzysiak K., „Partycypacja czy efektywność?”, [w:] Partycypacja społeczna…, Warszawa 2014.
Materiały źródłowe do części praktycznej: ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej oraz ustawa z 11 lipca 2014 r. o petycjach; na zajęciach analizowane będą również przykładowe wnioski i petycje kierowane do instytucji publicznych.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: