Procesy demograficzne jako wyzwanie dla polityk publicznych WSE-ZP-PDWPS

1. Źródła informacji o procesach demograficznych
2. Ruch naturalny ludności
3. Teorie procesów demograficznych
4. Metody i środki realizacji polityki demograficznej
5. Rozwój demograficzny Polski i zmiany w strukturze ludności
6. Negatywne skutki współczesnych procesów demograficznych w Polsce
7. Starzenie się społeczeństwa
8. Problem inwalidztwa
9. Sytuacja materialna rodzin
10. Sytuacja rodzin wielodzietnych
11. Prawo w służbie rodziny
12. Pomoc społeczna wobec rodzin wielodzietnych
13. Sytuacja dziecka w rodzinie zdezorganizowanej
14. Rodziny zastępcze w opiece nad dzieckiem
15. Problemy rodziny z uwzględnieniem bezrobocia i ubóstwa

W cyklu 2023/24_L:

1. Procesy demograficzne w Polsce w wymiarze historycznym.
2. Podstawy teoretyczne procesów demograficznych
3. Niepełnosprawność osób starszych w świetle wyników NSP 2021
4. Urazy wśród ludzi w starszym wieku w perspektywie europejskiej i krajowej
5. Ocena zależności między wybranymi cechami społeczno- demograficznymi a samooceną stanu zdrowia starszych mieszkańców
6. Osoby starsze jako ofiary przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu
7. Polityka społeczna wobec cyklu życia. Faza starości
8. Praca socjalna jako odpowiedź na kryzysy starości
9. Osoby uzyskujące świadczenia emerytalne niższe niż emerytura
10. Wsparcie rodzinne i instytucjonalne kierowane do osób starszych
11. Ludzie starzy a problem samotności
12. Polityka rodzinna wobec zadania organizacji systemu opieki nad ludźmi starymi
13. Starość i jej jakość w warunkach instytucji opiekuńczej
14. Warunki bytu i jakość życia osób starszych
15. Mieszkanie jutra ludzi starszych - nadzieja czy zagrożenie?
16. Formy spędzania czasu wolnego przez osoby stare na przykładzie działalności Uniwersytetów Trzeciego Wieku.

W cyklu 2024/25_L:

Źródła informacji o procesach demograficznych
Ruch naturalny ludności
Teorie procesów demograficznych
Metody i środki realizacji polityki demograficznej
Rozwój demograficzny Polski i zmiany w strukturze ludności
Negatywne skutki współczesnych procesów demograficznych w Polsce
Starzenie się społeczeństwa
Problem inwalidztwa
Sytuacja materialna rodzin
Sytuacja rodzin wielodzietnych
Prawo w służbie rodziny
Pomoc społeczna wobec rodzin wielodzietnych
Sytuacja dziecka w rodzinie zdezorganizowanej
Rodziny zastępcze w opiece nad dzieckiem
Problemy rodziny z uwzględnieniem bezrobocia i ubóstwa

W cyklu 2025/26_L:

E-Learning

E-Learning (pełny kurs) z podziałem na grupy

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

nie dotyczy

Opis nakładu pracy studenta w ECTS

Przygotowanie się do dyskusji w czasie zajęć z zadanego wcześniej materiału. Dwa kolokwia w czasie semestru, na podstawie których zostanie wpisana końcowe. Na końcu zajęć zaliczenie na ocenę.

Poziom przedmiotu

podstawowy

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

ZP1_W12, ZP1_U12, ZP1_U18, ZP1_K08

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Koordynatorzy przedmiotu

Janusz Balicki

Efekty kształcenia

EFEKTY KSZTAŁCENIA:
Wiedza
K_W02 - Posiada wiedzę o współczesnych procesach demograficznych na różnych kontynentach, Europie i Polsce.
K_W14 - Ma podstawową wiedzę o demografii, jako nauce zajmującej się przyczynami i skutkami procesów demograficznych, jak i wiedzę o polityce społecznej i jej roli we współczesnym społeczeństwie.
K_W04 - Ma podstawową wiedzę o stosunkach międzynarodowych w wymiarze politycznym, prawnym, gospodarczym i kulturowym, w tym także w zakresie międzynarodowej polityki ludnościowej, jak również nt. organizacji międzynarodowych zajmujących się polityką społeczną.
Umiejętności
K_U02 - Potrafi wykorzystać nabytą wiedzę i pozyskiwać dane do analizowania procesów demograficznych i wyzwań jakie stawiają przed polityką społeczną w wymiarze globalnym.
K_U05 - Potrafi wykorzystać nabytą wiedzę i pozyskiwać dane do analizowania procesów demograficznych i wyzwań jakie stawiają przed polityką społeczną w wymiarze europejskim jak i krajowym.
Kompetencje społeczne
K_K06 - Jest przygotowany do pracy w organizacjach i instytucjach polityki społecznej, w tym organach administracji publicznej, partiach politycznych oraz innych organizacji krajowych i zagranicznych zajmujących się polityką społeczną.
K_K06 - Ma świadomość znaczenia postawy etycznej i profesjonalizmu w trakcie wykonywania pracy jak i działalności publicznej.

Kryteria oceniania

Na ocenę ostateczną składać się będą wyniki dwóch kolokwiów w trakcie zajęć oraz aktywność w dyskusjach w oparcie o wcześniej zadany materiał do przeczytania.

Literatura

Golding I., Muggah R., Dokąd zmierza świat. 100 map na następne 100 lat, Wyd. Bellona, Warszawa 2022.
Ageing Europe - statistics on population developments, Demography of Europe – 2024 edition, Population divission report ageing of Europe UN, “Eurostat.”
Balicki J., Frątczak E., Nam Ch.B., Przemiany ludnościowe. Fakty – interpretacje – opinie. Mechanizmy przemian ludnościowych. Globalna polityka ludnościowa, wyd. 2, Instytut Politologii UKSW, Wyd. UKSW, Warszawa 2007.
Dyskryminacja seniorów w Polsce. Diagnoza i przeciwdziałanie, w: P. Broda-Wysocki, A. Dylus, M. Pawlus (red.), Wyd. UKSW, Warszawa 2016.
Gudrun K., Hefele P., Answering Demographic Change. Policy Recommendation for National and European Policymakers, Wilfried Martens Centre for European Studies, https://www.martenscentre.eu/publication/answering-demographic-change-policy-recommendations-for-national-and-european-policymakers/ (styczeń 2026). .
Konsekwencje zmian demograficznych. Materiały z III Kongresu Demograficznego, w: K. Markowski, red., Część 1, Warszawa 2022.
Młodzi dorośli. Materiały z III Kongresu Demograficznego, w: J. Szczepaniak-Sienniak, red. Część II, Warszawa 2023.
Niesamodzielna starość, J. Hrynkiewicz, M. Halicka (red.), Materiały z III Kongresu Demograficznego, Część 2, RRL, Warszawa 2022.
Niesamodzielna Starość, Rządowa Rada Ludnościowa, Materiały z III Kongresu Demograficznego. Część 2, red. J. Hrynkiewicz, M. Halicka, Warszawa 2022.
Ratyński Wł., Problemy i dylematy polityki społecznej w Polsce, tom 1 i 2, Difin, Warszawa 2003.
Rocznik Demograficzny, GUS, Warszawa 2024.
Sytuacja demograficzna Polski jako wyzwania dla polityki społecznej i gospodarczej, w: J. Hryniewicz, J. Witkowski, A. Potrykowska, red., RRL, Warszawa 2018.
Sytuacja osób niepełnosprawnych. Portret demograficzny, ekonomiczny i społeczny, w: P. Łysoń red., RRR, Materiały z III Kongresu Demograficznego. Część 14, Warszawa 2023.
Sytuacja osób niepełnosprawnych. Portret demograficzny, ekonomiczny i społeczny (red.), Materiały z III Kongresu Demograficznego, Część 14, Warszawa 2023.
Trwanie życia w 2023. Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2024.

W cyklu 2023/24_L:

Balicki J., Frątczak E., Nam Ch.B., Przemiany ludnościowe. Fakty - interpretacje - opinie. Mechanizmy przemian ludnościowych. Globalna polityka ludnościowa, IP, Wyd. UKSW, Warszawa 2007.
Balcerzak-Paradowska B., Rodzina i polityka rodzinna na przełomie wieków, IPiSS Warszawa 2004.
Niesamodzielna starość, red. J. Hrynkiewicz, M. Halicka, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, część 2, Warszawa 2022.
Durasiewicz, W kierunku rozwoju polityki rodzinnej w Polsce, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Warszawie, Warszawa 2017.
Stokowski F., Demografia, PWE, Warszawa 2019.
Zmiany demograficzne z rynek pracy i ubezpieczenia społeczne, red. G. Uścińska, Z. Wiśniewski, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, Część 4, Warszawa 2022.
Sytuacja osób niepełnosprawnych. Portret demograficzny, ekonomiczny i społeczny, red. P. Łysoń, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, Część 4, Warszawa 2023.
Człowiek w miejscu zamieszkania, Samorząd terytorialny wobec zmian demograficznych, red. P. Szukalski, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, Część 8, Warszawa 2023.
Ekonomiczne konsekwencje przemian demograficznych, red. W. Koczur, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, Część 9, Warszawa 2023.
Depopulacja w ujęciu lokalnym, red. A. Organiściak-Krzykowska, J. Hrynkiewicz, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, Część 3, Warszawa 2023.
Konsekwencje zmian demograficznych, red. K. Markowski, Materiały z III Kongresu Demograficznego, Rządowa Rada Ludnościowa, część 8, Warszawa 2023, Część 1, Warszawa 2022.
Nasze starzejące się społeczeństwo. Nadzieje i zagrożenia, praca zbiorowa pod red. Dzikiego i Jerzego Kowalskiego i Szukalskiego, Wyd. Uniw. Łódzkiego, Łódź 2004.
Polityka demograficzna Polski jako wyzwanie dla polityki społecznej i gospodarczej, red. J. Hrynkiewicz, J. Witkowski, A. Potrykowska, Warszawa 2018.

W cyklu 2024/25_L:

Balicki J., Frątczak E., Nam Ch.B., Przemiany ludnościowe. Fakty - interpretacje - opinie. Mechanizmy przemian ludnościowych. Globalna polityka ludnościowa, IP, Wyd. UKSW, Warszawa 2007.
Balcerzak-Paradowska B., Rodzina i polityka rodzinna na przełomie wieków, IPiSS Warszawa 2004.
Całościowy przegląd i ocena wprowadzenia Programu działania Międzynarodowej Konferencji Ludność i Rozwój, „Biuletyn Rządowej Rady Ludnościowej" 2001 nr 46, s. 38-40.
Dyson T., Population and Development. The Demographic Transition, Zed Books, London, New York 2010.
Dzienio K., Latuch M., Polityka ludnościowa europejskich krajów socjalistycznych, Warszawa 1983.
Attane L, Tam gdzie dzieci są luksusem. Chiny wobec katastrofy demograficznej, Wyd. Studio Emka, Warszawa 2012.
Sassone R.L., Kontrola populacji? Pytania i odpowiedzi, HLI Europa, Gdańsk 1995.
Przemiany rodziny w Polsce i we Włoszech i ich implikacje dla polityki rodzinnej, (red. Ewa Leś i Stefania Bernini, Wydawnictwo UW, Warszawa 2010.
Lindenberg G., Wzbierająca Fala. Europa wobec eksplozji demograficznej w Afryce, Fundacja Spraw Europejskich, Warszawa 2019.
Północ wobec Południa. Południe wobec Północy, red. M.W.Sololarz, Warszawa 2005.
European Commission Report on the Impact of Demographic Change, 2020.
Gates B., Jak ocalić świat od katastrofy klimatycznej. Rozwiązania, które już mamy, zmiany, jakich potrzebujemy, Polska Izba Książki, Warszawa 2021.
Konferencja w Bukareszcie. Światowy Ludnościowy Plan Działania, „Biuletyn Rządowej Komisji Ludnościowej” 1985 nr 38, s. 18-58.
Livi-Bacci M., A Concise History of World Population, Bleckwell Publishing, Malden USA, Oxford UK 2007.
Meksykańska Deklaracja nt. Ludności i Rozwoju, „Biuletyn Rządowej Komisji Ludnościowej” 1985 nr 38, s. 59-120.
World Population Policies 2021. Policies related to fertility, United Nations, New York, 2021
World Family Planning 2022, Department of Economic and Social Affairs. Population Division, United Nations, New York 2022.
World Population Policies 2022. Policies related to fertility, United Nations, New York, 2022.
World Population Prospects 2022 Summary of Results, Department of Economic and Social Affairs Population Division United Nations, [New York, 2022.
Humań Development Report and the Anthropocene, United Nations, New York, 2020.
Raport Rządowej Rady Ludnościowej 2021-2022: Sytuacja demograficzna Polski, RRL, Warszawa 2023.
Goldin I., Muggah, Dokąsd zmierza świat, Wyd. Bellona, Warszawa 2022.

W cyklu 2025/26_L:

Dokumenty i Raporty:
Ageing Europe - statistics on population developments, Demography of Europe – 2024 edition, Population division report ageing of Europe UN, “Eurostat.”
Analizy i raporty statystyczna GUS. Trwanie życia w 2024 r.
Całościowy przegląd i ocena wprowadzenia Programu działania Międzynarodowej Konferencji Ludność i Rozwój, „Biuletyn Rządowej Rady Ludnościowej" 2001 nr 46, s. 38-40.
European Commission Report on the Impact of Demographic Change, 2020, https://commission.europa.eu/system/files/2020-06/demography_report_2020_n.pdf.
Humań Development Report and the Anthropocene, United Nations, New York, 2020.
Konsekwencje zmian demograficznych. Materiały z III Kongresu Demograficznego, w: K. Markowski, red., Część 1, Warszawa 2022.
Młodzi dorośli. Materiały z III Kongresu Demograficznego, w: J. Szczepaniak-Sienniak, red. Część II, Warszawa 2023.
Niesamodzielna starość, J. Hrynkiewicz, M. Halicka (red.), Materiały z III Kongresu Demograficznego, Część 2, RRL, Warszawa 2022.
Raport Rządowej Rady Ludnościowej 2021-2022: Sytuacja demograficzna Polski, RRL, Warszawa 2023.
Rocznik Demograficzny, GUS, Warszawa 2024.
Sytuacja demograficzna Polski jako wyzwania dla polityki społecznej i gospodarczej, w: J. Hryniewicz, J. Witkowski, A. Potrykowska, red., RRL, Warszawa 2018.
Sytuacja osób niepełnosprawnych. Portret demograficzny, ekonomiczny i społeczny, w: P. Łysoń red., RRR, Materiały z III Kongresu Demograficznego. Część 14, Warszawa 2023.
Sytuacja demograficzna Polski. Dane za 1 półrocze 2025 r., GUS 2025, https://ssgk.stat.gov.pl/Ludnosc.html.
Struktura populacji i starzenie się społeczeństwa - Dane pobrano w lutym 2025 r.
Sytuacja osób niepełnosprawnych. Portret demograficzny, ekonomiczny i społeczny (red.), Materiały z III Kongresu Demograficznego, Część 14, Warszawa 2023. Struktura populacji i starzenie się społeczeństwa - luty 2025 r.
World Population Policies 2022. Policies related to fertility, United Nations, New York, 2022.

Literatura naukowa i medialna:
Attane L, Tam gdzie dzieci są luksusem. Chiny wobec katastrofy demograficznej, Wyd. Studio Emka, Warszawa 2012.
Balicki J., Frątczak E., Nam Ch.B., Przemiany ludnościowe. Fakty - interpretacje - opinie. Mechanizmy przemian ludnościowych. Globalna polityka ludnościowa, IP, Wyd. UKSW, Warszawa 2007.
Balcerzak-Paradowska B., Rodzina i polityka rodzinna na przełomie wieków, IPiSS Warszawa 2004.
Dyskryminacja seniorów w Polsce. Diagnoza i przeciwdziałanie, w: P. Broda-Wysocki, A. Dylus, M. Pawlus (red.), Wyd. UKSW, Warszawa 2016.
Dzienio K., Latuch M., Polityka ludnościowa europejskich krajów socjalistycznych, Warszawa 1983.
Dyson T., Population and Development. The Demographic Transition, Zed Books, London, New York 2010.
Gates B., Jak ocalić świat od katastrofy klimatycznej. Rozwiązania, które już mamy, zmiany, jakich potrzebujemy, Polska Izba Książki, Warszawa 2021.
Goldin I., Muggah, Dokąd zmierza świat, Wyd. Bellona, Warszawa 2022.

Merrit G., Time Bomb. When Ageing Explodes, Bristol University Press, Bristol 2025.
Lindenberg G., Wzbierająca Fala. Europa wobec eksplozji demograficznej w Afryce, Fundacja Spraw Europejskich, Warszawa 2019.
Modzelan M., Siostry-Polki. Rodzinne rozmowy o tym, kto zaopiekuje się niepełnosprawnym rodzeństwem, to temat tabu. Bardziej niż śmierć, “Gazeta Wyborcza” Duży Format, 15.09.2025.
Merrit G., Time Bomb. When Ageing Explodes, Bristol University Press, Bristol 2025.
Modzelan M. Siostry-Polki. Rodzinne rozmowy o tym, kto zaopiekuje się niepełnosprawnym rodzeństwem, to temat tabu. Bardziej niż śmierć, “Gazeta Wyborcza” Duży Format, 15.09.2025.
Ramakrishnan V., (Laureat Nagrody Nobla), Dlaczego umieramy. Co nauka mówi nam o starzeniu się i dążeniu do nieśmiertelności, PWN, Warszawa 2025.
Ratyński Wł., Problemy i dylematy polityki społecznej w Polsce, tom 1 i 2, Difin, Warszawa 2003.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu WSE-ZP-PDWPS w USOSweb