Wprowadzenie do współczesnych systemów politycznych - ćw. WSE-EU-WWSPcw

1. Zajęcia organizacyjne
– Omówienie programu, zasad zaliczenia, test wiedzy wstępnej.
WIELKA BRYTANIA
2. Konstytucja niepisana i monarchia parlamentarna
– Cechy konstytucji zwyczajowej, rola monarchy.
– Case: kryzys abdykacyjny Edwarda VIII (1936), rola króla Karola III dziś.
– Ćwiczenie: oś historyczna – od Magna Carta do reformy Izby Lordów.
Lektura obowiązkowa: Wielka Brytania, /w:/ Ustroje państw współczesnych, red. Gdulewicz Ewa, Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
3. Parlament i wybory w systemie większościowym
– Izba Gmin i Izba Lordów, rząd tworzony przez zwycięską partię.
– Case: wybory 2019 – zwycięstwo Partii Konserwatywnej; konsekwencje systemu JOW.
– Ćwiczenie: analiza wyników ostatnich przed Brexitem wyborów do Parlamentu Europejskiego.
Lektury obowiązkowe: Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, Demokracje zachodnioeuropejskie.Vernon Bogdanor, Brexit i jego konsekwencje https://przegladpolityczny.pl/brexit-i-jego-konsekwencje/

STANY ZJEDNOCZONE (USA)
4. Konstytucja federalna i zasada checks & balances
– Władza wykonawcza, ustawodawcza, sądownicza.
– Case: impeachment Donalda Trumpa (2019/2021).
– Ćwiczenie: gra symulacyjna – prezydent wetuje ustawę → procedura w Kongresie.
Lektura obowiązkowa: Paweł Laidler – artykuł: Impeachment w USA – procedura, tradycja i przypadek Donalda Trumpa – „Przegląd Sejmowy” (2020).
Lektura obowiązkowa: USA /w:/ Ustroje państw współczesnych, red. Gdulewicz Ewa, Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 2019 i inne.
5. System wyborczy i rola Sądu Najwyższego
– Wybory prezydenckie (Kolegium Elektorów), dwuizbowy Kongres.
– Case: wybory 2020 i spory o liczenie głosów; wyrok Roe v. Wade.
– Ćwiczenie: liczenie głosów w Kolegium Elektorów.
Lektura obowiązkowa: M. Turek, Kolegium elektorów a strategia w amerykańskich wyborach prezydenckich,https://www.academia.edu/download/56087418/Turek._2016._Kolegium_Elektorow_a_strategia_w_amerykanskich_wyborach_prezydenckich.pdf
Te inne wybory, czyli Amerykanie wybierają Kongres https://www.youtube.com/watch?v=I4vvk0myB2M
REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC (RFN)
6. Konstytucja RFN i federalizm landów
– Ustrój po 1949 r., rola Bundesratu i kanclerza.
– Ćwiczenie: mapa Niemiec – kto za co odpowiada: landy vs. rząd federalny.
Lektura obowiązkowa: RFN, /w:/ Ustroje państw współczesnych, red. Gdulewicz Ewa, Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej
7. Partie, kanclerz i polityka europejska
– Rola kanclerza, prezydent ceremonialny.
– Case: era Angeli Merkel (2005–2021) – kompromisy koalicyjne.
– Ćwiczenie: analiza grafu koalicji i głosowań w Bundestagu.
Lektura obowiązkowa:
Agnieszka Nitschke, System Partyjny Niemiec https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/e63b3576-f40b-4210-a281-e258563c4528/content
Klaus Ziemer, Wejście AfD do Bundestagu – cezurą w powojennej historiiNiemiec https://www.studiapolitologiczne.pl/pdf-115552-44857?filename=Tendencje.pdf#page=27
8. Kolokwium I
– Test z materiału z zajęć 1–7.
FRANCJA
9. V Republika i system semiprezydencki
– Konstytucja 1958 r.; dualizm egzekutywy.
– Case: kohabitacja 1997–2002 (Chirac–Jospin).
– Ćwiczenie: schemat władzy – prezydent vs. premier.
10. Partie i ruchy społeczne
– Ewolucja systemu partyjnego (od gaullistów do Renaissance); ruchy protestu.
– Case: protesty „żółtych kamizelek” 2018–2019.
– Ćwiczenie: dyskusja: jak ruchy społeczne wpływają na politykę rządu.
WŁOCHY
11. Konstytucja i niestabilność rządów
– Republika parlamentarna od 1946 r.; częste zmiany premierów.
– Case: kryzys rządowy 2021 – upadek rządu Contego, rząd Draghiego.
– Ćwiczenie: oś czasu – zmiany rządów 1946–2024.
12. Partie, prezydent i regionalizm
– Rola prezydenta jako arbitra kryzysów; partie populistyczne, Liga Północna.
– Case: referendum 2016 r. dot. reformy konstytucji i rosnąca rola regionów.
– Ćwiczenie: mapa Włoch – regiony o największej autonomii.
HOLANDIA
13. System wyborczy proporcjonalny i negocjacje koalicyjne
– Niski próg wyborczy → wielopartyjność.
– Case: rekordowe negocjacje koalicyjne 2017 r. – 225 dni.
– Ćwiczenie: symulacja tworzenia koalicji w izbie 150 miejsc.
SZWAJCARIA
14. Demokracja bezpośrednia i federalizm
– Federalizm szwajcarski, Rada Federalna – kolegialna egzekutywa.
– Referenda obowiązkowe i fakultatywne, inicjatywa ludowa.
– System partyjny i „magiczna formuła” (Magic Formula) – konsocjacyjny podział władzy.
– Dyskusja: wpływ referendów na stabilność polityczną.
15. Kolokwium II (końcowe)
– Materiał z zajęć 9–14 oraz pytania syntetyczne z całości kursu.

1. Wielka Brytania – parlamentaryzm westminsterski
- Tomasz Wieciech, „System polityczny Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020 : konstytucja i zasady ustroju, system rządów, parlament i rząd
- Wojciech Sokół, Łukasz Danel, „Dynamika zmian brytyjskich partii politycznych i systemu partyjnego w XXI wieku”, Przegląd Europejski 2023, nr 2 ONLINE
- Dominik Szczepański, „«Gabinet cieni» w westminsterskim systemie rządów”, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2023, nr 6, s. 29–41 ONLINE
2. USA – prezydencjalizm i separation of powers
- Dariusz Stolicki, „System polityczny Stanów Zjednoczonych Ameryki”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 59–102 – Prezydent, Kongres, federalizm i Sąd Najwyższy Ib
- Michał Doliński, „Wyrok Sądu Najwyższego USA poszerza zakres władzy prezydenta nad administracją federalną”, PISM, 8 lipca 2026 ONLINE
3. Francja – semiprezydencjalizm
- Łukasz Jakubiak, „System polityczny Republiki Francuskiej”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 105–143.
- Kazimierz Michał Ujazdowski, „Instytucje V Republiki wobec kryzysu politycznego”, Studia Politologiczne 2026, vol. 79 ONLINE
4. Niemcy – demokracja kanclerska i federalizm
- Dominik Sieklucki, „System polityczny Republiki Federalnej Niemiec”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 147–188.
- Łukasz Jasiński, „Niemcy po wyborach do Bundestagu”, PISM, 24 lutego 2025 ONLINE
5. Szwajcaria – federalizm, demokracja bezpośrednia i kolegialna egzekutywa
- Marek Bankowicz, „System polityczny Szwajcarii, czyli przypadek jedyny w swoim rodzaju”, Politeja 20(1/82), 2023, s. 5–20. ONLINE
- Marcin Łukaszewski, „Weto w ustroju szwajcarskim i liechtensteińskim jako konstytucyjne prawo suwerena”, Politeja 20(1/82), 2023, s. 103–121 ONLINE
6. Holandia – demokracja konsensualna i rządy koalicyjne
- Sabina Batko-Jakubiak, „System partyjny Holandii”, w: B. Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy partyjne państw Unii Europejskiej, WUJ 2010, s. 165–178 filaryzacjia, proporcjonalność i geneza systemu wielopartyjnego
- Stefania Kolarz, „Podzielona scena polityczna po wyborach w Holandii”, PISM, 4 listopada 2025 ONLINE
7. Hiszpania – państwo autonomiczne i decentralizacja
- Tomasz Wieciech, „System polityczny Królestwa Hiszpanii”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 273–315 część o ustroju terytorialnym i wspólnotach autonomicznych.
- Valentyna Hodlewska, Beata Słobodzian, „Hiszpański model decentralizacji państwa – zasady funkcjonowania samorządu terytorialnego”, Athenaeum. Polskie Studia Politologiczne 84(4), 2024, s. 151–171 ONLINE
KOLOKWIUM
8. Włochy – parlamentaryzm i problem stabilności gabinetowej
- Izolda Bokszczanin, „Reforma konstytucyjna z 2020 roku redukująca liczbę parlamentarzystów w Republice Włoskiej – w kierunku racjonalizacji systemu parlamentarnego?”, Studia Politologiczne 2023, vol. 69 ONLINE
- Bartłomiej Secler, „Czy Włosi będą wybierali premiera w wyborach powszechnych? Propozycja reformy konstytucyjnej rządu Giorgii Meloni”, Przegląd Politologiczny 2025, nr 4, s. 127–138 ONLINE
9. Węgry – zmiany instytucjonalne i demokracja nieliberalna
- Sebastian Kubas, „Kryzys węgierskiego parlamentaryzmu po 2010 roku w warunkach rozwoju demokracji nieliberalnej”, Studia Politologiczne 2023, vol. 69
ONLINE
- Ilona Gizińska, Andrzej Sadecki, „Nowelizacja Konstytucji Węgier: demontaż władzy Fideszu”, OSW, 14 lipca 2026 ONLINE
10. Rosja – autorytaryzm prezydencki i „partia władzy”
- Beata Kosowska-Gąstoł, „System polityczny Federacji Rosyjskiej”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 317–353. Zagadnienie partii władzy, Reżim polityczny i system rządów oraz Prezydent.
- Maria Domańska, Wierni pretorianie Kremla. Elita władzy Rosji w czasach wojennego putinizmu, OSW, 2026 ONLINE: wstęp oraz części o układzie sił i mechanizmach zarządzania elitami.
11. Chiny – system państwo-partia
- Marek Bankowicz, „System polityczny Chińskiej Republiki Ludowej”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 355–381: partie polityczne, OZPL, Rada Państwowa i Centralna Rada Wojskowa
- Józef Pawłowski, „Przyszłość systemu władzy w Chińskiej Republice Ludowej po XX Zjeździe Komunistycznej Partii Chin”, Roczniki Humanistyczne 72(9), 2024, s. 45–68 ONLINE
12. Indie – federalizm i parlamentaryzm w państwie wieloetnicznym
- Maksymilian Galon, „System polityczny Republiki Indii”, w: Bankowicz, Kosowska-Gąstoł (red.), Systemy polityczne, t. 2, 2020, s. 413–441 : federalizm, system rządów, Lok Sabha i partie
- Patryk Kugiel, „Indie przed wyborami. Premier Modi zmierza po trzecią kadencję”, Biuletyn PISM nr 54(2864), 2024 ONLINE
13. Brazylia – prezydencjalizm koalicyjny
- Paulo Ricardo Schier, „Podstawowe cechy prezydencjalizmu koalicyjnego w Brazylii oraz jego związek z korupcją”, w: Ewolucja państwowości w Brazylii, Polsce i Eurazji, Wrocław 2015, s. 63–74.
- Katarzyna Kamińska-Korolczuk, „Konstytucyjne i pozakonstytucyjne uwarunkowania władzy prezydenta Brazylii”, Przegląd Prawa Konstytucyjnego 2023, nr 4(74), s. 243–256 ONLINE

WIELKA BRYTANIA
2. Konstytucja niepisana i monarchia parlamentarna
Literatura:
Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, Systemy polityczne współczesnego świata, rozdz. „Wielka Brytania”.

3. Parlament i wybory w systemie większościowym
Literatura:
Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, Demokracje zachodnioeuropejskie.
https://przegladpolityczny.pl/brexit-i-jego-konsekwencje/

�������� STANY ZJEDNOCZONE (USA)
4. Konstytucja federalna i zasada checks & balances
Literatura:
Alexis de Tocqueville, O demokracji w Ameryce (wybrane rozdziały).
Włodzimierz Bernacki, Ustroje państw współczesnych, rozdz. o USA.
Łukasz Wordliczek, System konstytucyjny Stanów Zjednoczonych Ameryki, Wyd. Sejmowe.

5. System wyborczy i rola Sądu Najwyższego
Literatura:
Anna M. Cienciala, Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki.
Zbigniew Lewicki (red.), Amerykańska scena polityczna.
Tomasz Żyro, Amerykańska demokracja i republikanizm.

�������� REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC (RFN)
6. Konstytucja RFN i federalizm landów
Literatura:
Włodzimierz Bernacki, Ustroje państw współczesnych, rozdz. o RFN.
Antoni Dudek, Historia polityczna Niemiec 1945–2020.
Krzysztof Malinowski, System konstytucyjny Republiki Federalnej Niemiec, Wyd. Sejmowe.

7. Partie, kanclerz i polityka europejska
Literatura:
Andrzej Stelmach, System partyjny Republiki Federalnej Niemiec.
Paweł Buras, Merkel. Epoka kanclerz i jej dziedzictwo.
Jürgen Habermas, Kryzys Unii Europejskiej (fragmenty o roli Niemiec w UE).

8. Kolokwium I
(bez literatury – materiał z zajęć 1–7)

�������� FRANCJA
9. V Republika i system semiprezydencki
Literatura:
Włodzimierz Bernacki, Ustroje państw współczesnych, rozdz. o Francji.
Andrzej Rzegocki, System konstytucyjny Republiki Francuskiej, Wyd. Sejmowe.
Bronisław Łagowski, Francja współczesna. Państwo, społeczeństwo, polityka.

10. Partie i ruchy społeczne
Literatura:
Yves Mény, Yves Surel, Demokracja w obliczu populizmu.
Jérôme Fourquet, Archipel Francji. Narodziny społeczeństwa postchrześcijańskiego.
Alain Touraine, Nowe ruchy społeczne.

�������� WŁOCHY
11. Konstytucja i niestabilność rządów
Literatura:
Włodzimierz Bernacki, Ustroje państw współczesnych, rozdz. o Włoszech.
Maciej Serowaniec, System konstytucyjny Republiki Włoskiej, Wyd. Sejmowe.
Paul Ginsborg, Współczesne Włochy. Historia polityczna 1943–2011.

12. Partie, prezydent i regionalizm
Literatura:
Anna Pacześniak, Partie i system partyjny we Włoszech.
Carlo Bastasin, Włochy jako laboratorium populizmu.
Giovanni Sartori, Teoria demokracji, rozdz. o partiach politycznych (wyd. polskie).

�������� HOLANDIA
13. System wyborczy proporcjonalny i negocjacje koalicyjne
Literatura:
Włodzimierz Bernacki, Ustroje państw współczesnych, rozdz. o Niderlandach.
Antoni Z. Kamiński, Koalicje rządowe w Europie Zachodniej.
Radosław Zenderowski, Systemy partyjne Europy Zachodniej.

�������� SZWAJCARIA
14. Demokracja bezpośrednia i federalizm
Literatura:
Włodzimierz Bernacki, Ustroje państw współczesnych, rozdz. o Szwajcarii.
Krzysztof Malinowski, System konstytucyjny Konfederacji Szwajcarskiej, Wyd. Sejmowe.
Arend Lijphart, Demokracja w społeczeństwach wielokulturowych (fragmenty o konsocjacji).

Jak wyżej

Ocenianie: Każde zajęcia: 90 min (15 min. wprowadzenia, 50 min analiza case study, 20 min ćwiczenia/dyskusja, 5 min podsumowanie).

Formy pracy: analiza tekstów źródłowych, map, osi czasu, symulacje głosowań i debat.

Ocena:
obecność - student ma prawo do 2 nieobecność (bez względu na przyczynę), w przypadku dłuższej nieobecności o warunkach zaliczeniu kursu decyduje dziekan. Student musi być obecny na conajmniej 7 zajęciach. Każda nieobecność ponad dwie musi zostać “odpracowana” - ustne zaliczenie treści z danych zajęć na dyżurze.
aktywność i pracę na zajęciach - brak przygotowania (zapoznania się PRZED zajęciami z lekturami lub nieprzygotowanie zadanej pracy) oznacza ustne zaliczenie treści z danych zajęć na dyżurze
dwa kolokwia, aby zaliczyć kurs konieczne jest uzyskanie 51 % z każdego. Do każdego kolokwium student ma tylko dwa podejścia

Maksymalna liczba punktów do uzyskania w semestrze: 100 pkt.
1. Przygotowanie i aktywny udział w zajęciach – 33 pkt
- kurs obejmuje 13 zajęć tematycznych;
- za każde zajęcia student może uzyskać maksymalnie 3 pkt;
- do oceny końcowej wliczanych jest 11 najlepszych wyników, co uwzględnia możliwość dwóch nieobecności w semestrze;
a. punktacja za pojedyncze zajęcia:
- 3 pkt – bardzo dobre przygotowanie, aktywny i merytoryczny udział, poprawne wykorzystanie lektur i argumentów;
- 2 pkt – dobre przygotowanie i poprawny udział w zadaniach lub dyskusji;
- 1 pkt – podstawowe przygotowanie lub ograniczony udział;
- 0 pkt – brak przygotowania i udziału;
Przygotowanie może być sprawdzane poprzez krótki quiz, pytania do lektury, analizę materiału, pracę w grupie, case study, mini-debatę lub ćwiczenie porównawcze.
2. Karta porównawcza systemów politycznych – 12 pkt
- uzupełniana systematycznie przez cały semestr dla wszystkich omawianych państw;
- obejmuje m.in.: system rządów, głowę państwa, szefa rządu, parlament, system wyborczy, system partyjny, strukturę terytorialną i mechanizmy kontroli władzy;
a. oceniane są:
- kompletność;
- poprawność merytoryczna;
- umiejętność syntetycznego przedstawienia informacji;
- konsekwentne stosowanie kategorii porównawczych.
3. Grupowe zadanie analityczne / case study – 15 pkt
- analiza wybranego problemu dotyczącego funkcjonowania jednego z omawianych systemów politycznych;
- zadanie ma mieć charakter analityczny, a nie wyłącznie opisowy;
a. oceniane są:
- poprawność merytoryczna;
- wykorzystanie lektur i materiałów;
- jakość analizy;
- jasność argumentacji i przedstawienia wniosków.
4. Kolokwium połówkowe i końcowe – 20 pkt + 20 pkt = 40 pkt
- obejmuje pytania pojęciowe, problemowe i porównawcze;
- sprawdzana jest przede wszystkim umiejętność rozumienia i porównywania systemów politycznych, relacji między instytucjami oraz wyjaśniania ich funkcjonowania;
- kolokwium może zawierać zadania wymagające porównania co najmniej dwóch omawianych państw.
Frekwencja
- Dopuszczalne są 2 nieobecności w semestrze bez konieczności ich usprawiedliwiania.
- Student ma obowiązek samodzielnie uzupełnić materiał z opuszczonych zajęć oraz odpowiednią część karty porównawczej.
- W przypadku więcej niż dwóch nieobecności prowadzący może wyznaczyć dodatkowe zadanie zaliczeniowe dotyczące opuszczonego materiału.
Zajęcia asynchroniczne
- Zajęcia asynchroniczne stanowią integralną część kursu.
- Udział w nich potwierdzany jest poprzez wykonanie zadania w wyznaczonym terminie.
- Za zadanie asynchroniczne student może uzyskać maksymalnie 3 pkt, według tych samych zasad co za przygotowanie i aktywny udział w zajęciach stacjonarnych.
- Zadanie może obejmować m.in. krótką analizę przypadku, odpowiedź na pytania problemowe, porównanie systemów politycznych, analizę danych, tekstu lub materiału źródłowego.
- Niewykonanie zadania asynchronicznego oznacza brak punktów za dane zajęcia.
Warunki zaliczenia przedmiotu
- uzyskanie minimum 60 pkt na 100;
- przystąpienie do kolokwium końcowego;
- oddanie karty porównawczej;
- wykonanie grupowego zadania analitycznego;
- spełnienie wymagań dotyczących frekwencji.
Skala ocen
- 91–100 pkt – 5,0
- 86–90 pkt – 4,5
- 76–85 pkt – 4,0
- 71–75 pkt – 3,5
- 60–70 pkt – 3,0
- poniżej 60 pkt – 2,0
Zajęcia prowadzone są w formule aktywizującej, z naciskiem na analizę porównawczą systemów politycznych oraz zastosowanie wiedzy do konkretnych problemów instytucjonalnych i politycznych. Stosowane będą w szczególności:
- krótki wykład problemowy / wprowadzenie prowadzącego;
- analiza tekstów i lektur;
- dyskusja problemowa;
- analiza przypadków (case study);
- praca w parach i małych grupach;
- ćwiczenia porównawcze dotyczące różnych systemów politycznych;
- analiza danych wyborczych, schematów instytucjonalnych i materiałów źródłowych;
- tworzenie i omawianie map instytucjonalnych;
- mini-debaty i dyskusje moderowane;
- ćwiczenia oparte na hipotetycznych scenariuszach funkcjonowania instytucji politycznych typu „co by się stało, gdyby…?”;
- praca z kartą porównawczą systemów politycznych;
- krótkie quizy i zadania sprawdzające przygotowanie do zajęć;
- zadania asynchroniczne o charakterze analitycznym i porównawczym.
Celem zastosowania tych metod jest rozwijanie umiejętności rozumienia mechanizmów funkcjonowania instytucji politycznych, porównywania różnych modeli ustrojowych, interpretowania relacji między formalnymi regułami a praktyką polityczną oraz samodzielnego formułowania argumentów na podstawie literatury i materiałów empirycznych.