Państwo, obywatel i bezpieczeństwo WSE-BWZ-POIB

Zajęcia mają charakter konwersatorium poświęconego analizie współczesnych procesów i zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego, rozpatrywanych w szerszym kontekście funkcjonowania demokratycznego systemu politycznego. Szczególne znaczenie przypisuje się relacji między państwem – jako strukturą polityczną posiadającą zdolność podejmowania i wykonywania wiążących decyzji – a obywatelem, którego pozycja, możliwości wpływu oraz formy uczestnictwa współokreślają charakter procesu politycznego. Sposób ukształtowania tej relacji stanowi jeden z kluczowych punktów odniesienia dla analizy trwałości istniejącego porządku, jego zdolności adaptacyjnych oraz pojawiających się w jego obrębie dysfunkcji i zagrożeń.

Punktem wyjścia zajęć jest perspektywa systemowa, pozwalająca ujmować porządek polityczny jako układ wzajemnie powiązanych instytucji, procesów, norm, podmiotów oraz relacji z otoczeniem. Analiza nie ogranicza się zatem do formalnej konstrukcji instytucji państwa. Jej przedmiotem są także procesy zdobywania, sprawowania, legitymizowania i kontrolowania władzy, kształtowania decyzji publicznych oraz oddziaływania obywateli i zbiorowych podmiotów społecznych na funkcjonowanie struktur politycznych.

W dalszej części zajęć analizowane są cztery modele demokracji: agregacyjno-plebiscytarny, proceduralno-elitarystyczny, deliberatywny oraz partycypacyjny. Każdy z nich służy jako odrębna rama pozwalająca ustalić, jak powinna być ukształtowana relacja między strukturą polityczną a obywatelem, jakie procesy są kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania systemu oraz jakie zjawiska mogą zagrażać jego trwałości i zdolności do realizowania podstawowych funkcji.

W odniesieniu do poszczególnych modeli analizowane są m.in. nierówności wpływu politycznego, ograniczenie konkurencji, koncentracja władzy, kształtowanie preferencji obywateli, dezinformacja, polaryzacja, pogorszenie jakości debaty publicznej, osłabienie mechanizmów odpowiedzialności, ograniczenie przejrzystości działania władz, dysfunkcje uczestnictwa obywatelskiego oraz problemy związane z kontrolą przestrzegania reguł. Zjawiska te nie są jednak traktowane jako zamknięty katalog zagrożeń. Studenci uczą się przede wszystkim rozpoznawać mechanizm, poprzez który dane zjawisko oddziałuje na określony element procesu politycznego i może wpływać na trwałość demokratycznego porządku.

Celem zajęć jest zatem wykształcenie umiejętności przechodzenia od ogólnego stwierdzenia, że określone zjawisko stanowi „zagrożenie dla demokracji”, do bardziej precyzyjnej analizy wskazującej, jaka relacja między państwem a obywatelem zostaje zaburzona, jaki mechanizm funkcjonowania systemu zostaje osłabiony oraz dlaczego ma to znaczenie z perspektywy określonego modelu demokracji.

Zajęcia prowadzone są z wykorzystaniem prezentacji prowadzącego, lektury wybranych tekstów naukowych, dyskusji problemowej oraz analizy współczesnych przypadków. Wszystkie wymagane teksty, prezentacje i materiały dodatkowe są udostępniane studentom w dedykowanym zespole Microsoft Teams.

Celem przedmiotu jest rozwinięcie zdolności do analizy współczesnych procesów i zagrożeń wpływających na funkcjonowanie oraz trwałość demokratycznego porządku politycznego. Szczególnym przedmiotem zainteresowania jest relacja między strukturami państwa a obywatelem oraz sposób, w jaki jej odmienne ukształtowanie wpływa na przebieg procesu politycznego.
Student powinien nauczyć się:
• rozróżniać podstawowe modele współczesnej demokracji i właściwe im sposoby ujmowania relacji państwo–obywatel;
• identyfikować procesy kluczowe dla funkcjonowania i trwałości demokratycznego systemu politycznego;
• rozpoznawać mechanizmy, poprzez które współczesne zjawiska społeczne i polityczne mogą prowadzić do dysfunkcji systemu lub stanowić zagrożenie dla istniejącego porządku;
• porównywać znaczenie tych samych procesów i zagrożeń z perspektywy różnych modeli demokracji;
• wykorzystywać perspektywę systemową do analizy relacji między instytucjami państwa, obywatelami, elitami politycznymi, społeczeństwem obywatelskim oraz otoczeniem informacyjnym.