Metodyka pracy nauczyciela psychologa w przedszkolu i szkole podstawowej WPS-PED-DPSSP

WIEDZA:

W zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie:

F.2.W1.  problematykę rozwoju dziecka w kontekście edukacji oraz metody zastosowania wiedzy psychologicznej w działaniach dydaktyczno-wychowawczych;
F.2.W2.  rolę, zadania i funkcje psychologa w przedszkolu, szkole i placówce systemu oświaty oraz jego prawa i obowiązki;
F.2.W3.  rolę monitorowania procesu dydaktyczno-wychowawczego realizowanego w przedszkolu, szkole lub placówce systemu oświaty; zasady dokonywania diagnozy sytuacji wychowawczych i sposoby zapobiegania błędom wychowawczym oraz korygowania negatywnych skutków oddziaływań wychowawczych;
F.2.W4.  rolę diagnozy zespołu klasowego (strukturę grupy, obraz relacji i pozycji uczniów w grupie) i zasady dokonywania diagnozy potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, zaburzeń oraz trudności i ich źródeł; zagadnienia diagnozy pozytywnej ucznia (właściwości psychicznych i elementów środowiska mających korzystne znaczenie dla dziecka) i diagnozy negatywnej ucznia (opóźnienia, zaburzenia i nieprawidłowości rozwoju); sposób opracowywania opinii psychologicznych i formułowania zaleceń;
F.2.W5.  rolę wspierania rozwoju dziecka lub ucznia: wspomaganie rozwoju kompetencji społecznych i komunikacyjnych oraz sposoby wspierania rozwoju społeczno- -moralnego, emocjonalnego i samoregulacji, znaczenie wspomagania uczniów w adaptacji do przedszkola, szkoły lub placówki systemu oświaty oraz konieczność wspierania uczniów lub wychowanków w radzeniu sobie z problemami wieku dorastania;
F.2.W6.  znaczenie wspomagania pracy wychowawczej nauczycieli: sposoby współpracy psychologa z nauczycielami, potrzebę kształtowania środowiska sprzyjającego harmonijnemu rozwojowi uczniów, model pracy psychologa z zespołem klasowym oraz integrowanie zespołu klasowego; sposób pracy indywidualnej psychologa z dzieckiem, uczniem lub wychowankiem, metody i techniki identyfikacji oraz wspomagania rozwoju uzdolnień i zainteresowań, bariery i trudności w procesie komunikowania się oraz techniki i metody usprawniania komunikacji z uczniem;
F.2.W7.  problematykę animowania działań edukacyjnych i pracy nad rozwojem ucznia; potrzebę kształtowania u ucznia pozytywnego stosunku do nauki, motywacji do uczenia się i nawyków systematycznego uczenia się, stymulowania samodzielnej pracy dziecka lub ucznia w kontekście uczenia się przez całe życie, rozwijania ciekawości, aktywności, samodzielności poznawczej, logicznego i krytycznego myślenia, a także umiejętności korzystania z różnych źródeł wiedzy, w tym z Internetu, oraz przygotowania ucznia lub wychowanka do samokształcenia; 

F.2.W8.  rolę profilaktyki i promocji zdrowia: sposoby konstruowania szkolnych programów profilaktycznych, zasady promocji i ochrony zdrowia uczniów, edukacji zdrowotnej oraz udzielania pierwszej pomocy, zagadnienia związane z promowaniem rozwoju fizycznego i zdrowia psychicznego (kształtowanie odporności emocjonalnej, prowadzenie treningów interpersonalnych, radzenia sobie ze stresem, zarządzania własnymi emocjami), profilaktyką uzależnień, zapobieganiem zjawiskom dyskryminacji, agresji i przemocy oraz sposoby interwencji w sytuacjach konfliktowych (prowadzenie mediacji) i kryzysowych (interwencja kryzysowa);
F.2.W9.  metodykę prowadzenia działań edukacyjnych przez nauczyciela psychologa: zasady projektowania zajęć z uczniami, doboru metod, form pracy i środków dydaktycznych, projektowania zajęć (warsztatów) dla nauczycieli, a także sposoby realizacji zajęć z dziećmi, uczniami lub wychowankami w różnym wieku i o różnych możliwościach psychofizycznych;
F.2.W10.  organizację wsparcia dzieci lub uczniów w przedszkolach, szkołach lub placówkach systemu oświaty, zasady projektowania, koordynacji, realizacji oraz ewaluacji działań pomocowych;
F.2.W11.poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne: zasady dokonywania diagnozy, opiniowania i orzekania, doradztwo edukacyjno-zawodowe oraz zasady współpracy przedszkola, szkoły lub placówki systemu oświaty z poradnią psychologiczno- -pedagogiczną;
F.2.W12. rolę psychoedukacji, zasady udzielania porad psychologicznych, wspomagania rodziców lub opiekunów w działaniach wychowawczych oraz wspierania rozwoju dzieci i młodzieży, zasady prowadzenia warsztatów dla uczniów, nauczycieli i rodziców lub opiekunów, działania na rzecz popularyzacji wiedzy psychologicznej;
F.2.W13. znaczenie języka jako narzędzia pracy nauczyciela: problematykę pracy z uczniami z ograniczoną znajomością języka polskiego lub zaburzeniami komunikacji językowej, metody porozumiewania się w celach dydaktycznych – sztukę wykładania i zadawania pytań, sposoby zwiększania aktywności komunikacyjnej uczniów, praktyczne aspekty wystąpień publicznych – poprawność językową, etykę języka oraz etykietę korespondencji tradycyjnej i elektronicznej.

UMIEJĘTNOŚCI:

W zakresie umiejętności absolwent potrafi:

F.2.U1.  diagnozować sytuacje wychowawcze;
F.2.U2.  diagnozować potrzeby rozwojowe i edukacyjne uczniów, zaburzenia i trudności w uczeniu się oraz ich źródła;
F.2.U3.  wspomagać dzieci lub uczniów w adaptacji do przedszkola, szkoły lub placówki systemu oświaty;
F.2.U4.  wspierać uczniów w radzeniu sobie z problemami wieku dorastania;
F.2.U5.  promować zdrowy styl życia uczniów oraz rozwój i zdrowie psychiczne (kształtować odporność emocjonalną, prowadzić treningi interpersonalne, radzenia sobie ze stresem i zarządzania własnymi emocjami);
F.2.U6.  działać na rzecz profilaktyki uzależnień, zapobiegania zjawiskom dyskryminacji, agresji i przemocy;
F.2.U7.  interweniować w sytuacjach konfliktowych (prowadzić mediację) i kryzysowych (podjąć interwencję kryzysową);
F.2.U8.  wspomagać rodziców lub opiekunów i nauczycieli w działaniach wychowawczych;
F.2.U9.  wspierać proces nauczania-uczenia się uczniów w oparciu o wiedzę w zakresie prawidłowości i metod efektywnego uczenia się. 


KOMPETENCJE:

W zakresie kompetencji społecznych absolwent jest gotów do:

F.2.K1.  nawiązywania skutecznego dialogu z uczniem, jego rodzicami lub opiekunami na temat rozwoju ucznia;
F.2.K2.  popularyzacji wiedzy psychologicznej;
F.2.K3.  podejmowania współpracy z różnymi podmiotami w środowisku ucznia na rzecz jego rozwoju. 


WIEDZA:

Na ocenę 5 (bdb): student bardzo dobrze zna i rozumie metodykę pracy nauczyciela psychologa w przedszkolu i szkole podstawowej. Wyczerpująco wyjaśnia przebieg rozwoju poznawczego oraz znaczenie procesów uczenia się, myślenia, pamięci, motywacji i emocji w edukacji. Bardzo dobrze zna sposoby wspierania zapamiętywania, rozwiązywania problemów, myślenia krytycznego i kreatywności oraz zasady tworzenia środowiska sprzyjającego uczeniu się i przeciwdziałaniu dyskryminacji. Szczegółowo omawia wspomaganie rozwoju osobistego, społecznego i moralnego uczniów, konstruowanie programów profilaktycznych, profilaktykę uzależnień i psychoedukację. Bardzo dobrze zna zasady tworzenia bezpiecznego środowiska szkolnego, przeciwdziałania agresji i przemocy, prowadzenia mediacji oraz podejmowania interwencji kryzysowej. Wyjaśnia znaczenie pracy grupowej, wspomagania rodziców lub opiekunów, języka w pracy nauczyciela oraz metod zwiększania aktywności komunikacyjnej uczniów. Samodzielnie wskazuje związki między zagadnieniami i odnosi je do praktyki nauczyciela psychologa.
Na ocenę 4 (db): student dobrze zna i rozumie metodykę pracy nauczyciela psychologa w przedszkolu i szkole podstawowej. Poprawnie wyjaśnia rozwój poznawczy oraz znaczenie uczenia się, myślenia, pamięci, motywacji i emocji w edukacji. Zna sposoby wspierania zapamiętywania, rozwiązywania problemów, myślenia krytycznego i kreatywności oraz najważniejsze zasady tworzenia środowiska sprzyjającego uczeniu się i przeciwdziałaniu dyskryminacji. Dobrze omawia wspomaganie rozwoju osobistego, społecznego i moralnego, konstruowanie programów profilaktycznych, profilaktykę uzależnień i psychoedukację. Zna zasady przeciwdziałania agresji i przemocy, prowadzenia mediacji oraz interwencji kryzysowej. Poprawnie wyjaśnia znaczenie pracy grupowej, wspomagania rodziców lub opiekunów, języka jako narzędzia pracy nauczyciela oraz aktywizowania komunikacji uczniów. Popełnia jedynie nieliczne błędy lub pomija mniej istotne szczegóły.
Na ocenę 3 (dst): student zna i rozumie w podstawowym zakresie metodykę pracy nauczyciela psychologa w przedszkolu i szkole podstawowej. Omawia najważniejsze zagadnienia dotyczące rozwoju poznawczego, uczenia się, myślenia, pamięci, motywacji i emocji. Wymienia podstawowe sposoby wspierania zapamiętywania, rozwiązywania problemów, myślenia krytycznego i kreatywności oraz tworzenia środowiska sprzyjającego uczeniu się. Rozpoznaje podstawowe zagadnienia związane z przeciwdziałaniem dyskryminacji, wspieraniem rozwoju ucznia, profilaktyką, psychoedukacją, trudnościami wychowawczymi, agresją i przemocą. Zna podstawowe zasady mediacji i interwencji kryzysowej oraz znaczenie pracy grupowej, współpracy z rodzicami lub opiekunami i właściwego posługiwania się językiem. Może wymagać pytań pomocniczych, ale nie popełnia zasadniczych błędów.

UMIEJĘTNOŚCI:

Na ocenę 5 (bdb): student samodzielnie i trafnie dobiera sposoby wspierania rozwoju poznawczego, pamięci, myślenia, motywacji, kreatywności i aktywności uczniów. Projektuje działania tworzące bezpieczne i sprzyjające uczeniu się środowisko, z uwzględnieniem przeciwdziałania dyskryminacji, agresji i przemocy. Prawidłowo planuje program profilaktyczny i działania psychoedukacyjne, analizuje trudności wychowawcze oraz dobiera adekwatne sposoby postępowania. Trafnie analizuje sytuacje konfliktowe i kryzysowe, planuje mediację lub interwencję odpowiednią do sytuacji oraz uzasadnia przyjęte rozwiązanie. Organizuje pracę grupową, proponuje odpowiednie sposoby wspomagania rodziców lub opiekunów i dostosowuje komunikację do potrzeb uczniów, w tym uczniów z ograniczoną znajomością języka polskiego lub zaburzeniami komunikacji językowej. Sprawnie formułuje pytania i stosuje sposoby zwiększania aktywności komunikacyjnej uczniów.
Na ocenę 4 (db): student poprawnie dobiera sposoby wspierania rozwoju poznawczego, pamięci, myślenia, motywacji, kreatywności i aktywności uczniów. Planuje działania sprzyjające tworzeniu bezpiecznego środowiska szkolnego i przeciwdziałaniu dyskryminacji, agresji i przemocy. Opracowuje podstawowe założenia programu profilaktycznego i działań psychoedukacyjnych, rozpoznaje trudności wychowawcze oraz proponuje właściwe sposoby postępowania. Poprawnie analizuje sytuacje konfliktowe i kryzysowe oraz dobiera podstawowe działania mediacyjne lub interwencyjne. Organizuje pracę grupową, proponuje sposoby wspomagania rodziców lub opiekunów oraz dostosowuje komunikację do potrzeb uczniów. Prawidłowo formułuje pytania i aktywizuje komunikację uczniów, choć uzasadnienie niektórych rozwiązań może zawierać niewielkie braki.
Na ocenę 3 (dst): student, niekiedy przy wsparciu prowadzącego, dobiera podstawowe sposoby wspierania rozwoju poznawczego, pamięci, myślenia, motywacji i aktywności uczniów. Proponuje proste działania sprzyjające bezpieczeństwu oraz przeciwdziałaniu dyskryminacji, agresji i przemocy. Rozpoznaje podstawowe trudności wychowawcze, określa główne cele programu profilaktycznego lub działania psychoedukacyjnego i proponuje adekwatne sposoby postępowania. Rozpoznaje sytuację konfliktową lub kryzysową i wskazuje podstawowe działania, które należy podjąć. Uczestniczy w organizowaniu pracy grupowej, proponuje podstawowe formy wspomagania rodziców lub opiekunów oraz podejmuje próbę dostosowania komunikacji do potrzeb ucznia. Formułuje zrozumiałe pytania i stosuje proste sposoby aktywizowania uczniów.

KOMPETENCJE:

Oceniane są: zachowanie ostrożności/krytycyzmu w wyrażaniu opinii, praca w zespole, wykazanie zrozumienia i i tolerancji wobec różnorodności.

Warunki zaliczenia wykładu:

1. Zaliczenie wykładu i ćwiczeń: Metodyka pracy nauczyciela psychologa w szkole ponadpodstawowej i innych placówkach systemu oświaty.
2. Zaliczenie ćwiczeń.
3. Pomyślne zdanie kolokwium pisemnego (udzielenie poprawnej odpowiedzi na ponad 50% pytań - zadania zamknięte i otwarte).

Ćwiczenia:

Warunki konieczne do zaliczenia ćwiczeń:

1. Liczba nieobecności nieprzekraczająca trzech (niezależnie od tego, czy są usprawiedliwione czy nie).
2. Przygotowanie projektu i przeprowadzenie serii lekcji wychowawczych o psychologii dla studentów w ramach zajęć (100% oceny końcowej z ćwiczeń).

Literatura obowiązkowa:

Katra, G., Sokołowska, E. (2010). Rola i zadania psychologa we współczesnej szkole. Wolters Kluwer Polska przy współpracy Wydawnictwa Fraszka Edukacyjna.

Literatura uzupełniająca:

Bereźnicki, F. (2015). Dydaktyka szkolna dla kandydatów na nauczycieli. Impuls
Grose-Fifer, J., Brooks, P. J., & O'Connor, M. (2019). Teaching Psychology: An Evidence-based Approach. John Wiley & Sons.
Kowalik, S. (red.) (2011). Psychologia ucznia i nauczyciela. Wydawnictwo PWN.
Kruszewski, K. (red.) (2012). Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela. Wydawnictwo PWN
Kupisiewicz, Cz. (2012). Dydaktyka. Podręcznik akademicki. Impuls.
Kwiatkowski, T., Walczak, D. (red.) (2017). Kompetencje interpersonalne w pracy współczesnego nauczyciela. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Lucas, S. G., & Bernstein, D. A. (2015). Teaching psychology: A step by step guide (2nd ed.). Psychology Press.
Ormrod, J. E., & Jones, B. D. (2018). Essentials of educational psychology: Big ideas to guide effective teaching (5th ed.). Pearson Boston.
Półturzycki, J. (1996). Dydaktyka dla nauczycieli. Wydawnictwo Adam Marszałek

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

• Strona przedmiotu WPS-PED-DPSSP w USOSweb