Metodyka pracy nauczyciela psychologa w szkole ponadpodstawowej i innych placówkach systemu oświaty WPS-PED-DPSPP

WIEDZA:

W zakresie wiedzy absolwent zna i rozumie:

F.2.W1.  problematykę rozwoju dziecka w kontekście edukacji oraz metody zastosowania wiedzy psychologicznej w działaniach dydaktyczno-wychowawczych;
F.2.W2.  rolę, zadania i funkcje psychologa w przedszkolu, szkole i placówce systemu oświaty oraz jego prawa i obowiązki;
F.2.W3.  rolę monitorowania procesu dydaktyczno-wychowawczego realizowanego w przedszkolu, szkole lub placówce systemu oświaty; zasady dokonywania diagnozy sytuacji wychowawczych i sposoby zapobiegania błędom wychowawczym oraz korygowania negatywnych skutków oddziaływań wychowawczych;
F.2.W4.  rolę diagnozy zespołu klasowego (strukturę grupy, obraz relacji i pozycji uczniów w grupie) i zasady dokonywania diagnozy potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, zaburzeń oraz trudności i ich źródeł; zagadnienia diagnozy pozytywnej ucznia (właściwości psychicznych i elementów środowiska mających korzystne znaczenie dla dziecka) i diagnozy negatywnej ucznia (opóźnienia, zaburzenia i nieprawidłowości rozwoju); sposób opracowywania opinii psychologicznych i formułowania zaleceń;
F.2.W5.  rolę wspierania rozwoju dziecka lub ucznia: wspomaganie rozwoju kompetencji społecznych i komunikacyjnych oraz sposoby wspierania rozwoju społeczno- -moralnego, emocjonalnego i samoregulacji, znaczenie wspomagania uczniów w adaptacji do przedszkola, szkoły lub placówki systemu oświaty oraz konieczność wspierania uczniów lub wychowanków w radzeniu sobie z problemami wieku dorastania;
F.2.W6.  znaczenie wspomagania pracy wychowawczej nauczycieli: sposoby współpracy psychologa z nauczycielami, potrzebę kształtowania środowiska sprzyjającego harmonijnemu rozwojowi uczniów, model pracy psychologa z zespołem klasowym oraz integrowanie zespołu klasowego; sposób pracy indywidualnej psychologa z dzieckiem, uczniem lub wychowankiem, metody i techniki identyfikacji oraz wspomagania rozwoju uzdolnień i zainteresowań, bariery i trudności w procesie komunikowania się oraz techniki i metody usprawniania komunikacji z uczniem;
F.2.W7.  problematykę animowania działań edukacyjnych i pracy nad rozwojem ucznia; potrzebę kształtowania u ucznia pozytywnego stosunku do nauki, motywacji do uczenia się i nawyków systematycznego uczenia się, stymulowania samodzielnej pracy dziecka lub ucznia w kontekście uczenia się przez całe życie, rozwijania ciekawości, aktywności, samodzielności poznawczej, logicznego i krytycznego myślenia, a także umiejętności korzystania z różnych źródeł wiedzy, w tym z Internetu, oraz przygotowania ucznia lub wychowanka do samokształcenia; 

F.2.W8.  rolę profilaktyki i promocji zdrowia: sposoby konstruowania szkolnych programów profilaktycznych, zasady promocji i ochrony zdrowia uczniów, edukacji zdrowotnej oraz udzielania pierwszej pomocy, zagadnienia związane z promowaniem rozwoju fizycznego i zdrowia psychicznego (kształtowanie odporności emocjonalnej, prowadzenie treningów interpersonalnych, radzenia sobie ze stresem, zarządzania własnymi emocjami), profilaktyką uzależnień, zapobieganiem zjawiskom dyskryminacji, agresji i przemocy oraz sposoby interwencji w sytuacjach konfliktowych (prowadzenie mediacji) i kryzysowych (interwencja kryzysowa);
F.2.W9.  metodykę prowadzenia działań edukacyjnych przez nauczyciela psychologa: zasady projektowania zajęć z uczniami, doboru metod, form pracy i środków dydaktycznych, projektowania zajęć (warsztatów) dla nauczycieli, a także sposoby realizacji zajęć z dziećmi, uczniami lub wychowankami w różnym wieku i o różnych możliwościach psychofizycznych;
F.2.W10.  organizację wsparcia dzieci lub uczniów w przedszkolach, szkołach lub placówkach systemu oświaty, zasady projektowania, koordynacji, realizacji oraz ewaluacji działań pomocowych;
F.2.W11.poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne: zasady dokonywania diagnozy, opiniowania i orzekania, doradztwo edukacyjno-zawodowe oraz zasady współpracy przedszkola, szkoły lub placówki systemu oświaty z poradnią psychologiczno- -pedagogiczną;
F.2.W12. rolę psychoedukacji, zasady udzielania porad psychologicznych, wspomagania rodziców lub opiekunów w działaniach wychowawczych oraz wspierania rozwoju dzieci i młodzieży, zasady prowadzenia warsztatów dla uczniów, nauczycieli i rodziców lub opiekunów, działania na rzecz popularyzacji wiedzy psychologicznej;
F.2.W13. znaczenie języka jako narzędzia pracy nauczyciela: problematykę pracy z uczniami z ograniczoną znajomością języka polskiego lub zaburzeniami komunikacji językowej, metody porozumiewania się w celach dydaktycznych – sztukę wykładania i zadawania pytań, sposoby zwiększania aktywności komunikacyjnej uczniów, praktyczne aspekty wystąpień publicznych – poprawność językową, etykę języka oraz etykietę korespondencji tradycyjnej i elektronicznej.

UMIEJĘTNOŚCI:

W zakresie umiejętności absolwent potrafi:

F.2.U1.  diagnozować sytuacje wychowawcze;
F.2.U2.  diagnozować potrzeby rozwojowe i edukacyjne uczniów, zaburzenia i trudności w uczeniu się oraz ich źródła;
F.2.U3.  wspomagać dzieci lub uczniów w adaptacji do przedszkola, szkoły lub placówki systemu oświaty;
F.2.U4.  wspierać uczniów w radzeniu sobie z problemami wieku dorastania;
F.2.U5.  promować zdrowy styl życia uczniów oraz rozwój i zdrowie psychiczne (kształtować odporność emocjonalną, prowadzić treningi interpersonalne, radzenia sobie ze stresem i zarządzania własnymi emocjami);
F.2.U6.  działać na rzecz profilaktyki uzależnień, zapobiegania zjawiskom dyskryminacji, agresji i przemocy;
F.2.U7.  interweniować w sytuacjach konfliktowych (prowadzić mediację) i kryzysowych (podjąć interwencję kryzysową);
F.2.U8.  wspomagać rodziców lub opiekunów i nauczycieli w działaniach wychowawczych;
F.2.U9.  wspierać proces nauczania-uczenia się uczniów w oparciu o wiedzę w zakresie prawidłowości i metod efektywnego uczenia się. 


KOMPETENCJE:

W zakresie kompetencji społecznych absolwent jest gotów do:

F.2.K1.  nawiązywania skutecznego dialogu z uczniem, jego rodzicami lub opiekunami na temat rozwoju ucznia;
F.2.K2.  popularyzacji wiedzy psychologicznej;
F.2.K3.  podejmowania współpracy z różnymi podmiotami w środowisku ucznia na rzecz jego rozwoju. 


WIEDZA:

Na ocenę 5 (bdb): student bardzo dobrze zna i rozumie rolę, zadania i funkcje psychologa w placówkach systemu oświaty, znaczenie kompetencji interpersonalnych i komunikacji w pracy nauczyciela psychologa oraz podstawowe zagadnienia dydaktyki i zasady projektowania zajęć edukacyjnych. Wyczerpująco omawia sposoby wspierania efektywnego uczenia się i samokształcenia, rozwiązywania konfliktów, wspomagania adaptacji ucznia oraz pracy z uczniami uzdolnionymi i uczniami z trudnościami w nauce. Bardzo dobrze zna sposoby indywidualnej pracy psychologa z uczniem, zapobiegania błędom wychowawczym i korygowania ich skutków, diagnozowania i integrowania zespołu klasowego oraz wspomagania pracy wychowawczej nauczycieli. Szczegółowo wyjaśnia zasady planowania, organizacji i ewaluacji wsparcia uczniów, poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-zawodowego oraz promocji zdrowia fizycznego i psychicznego uczniów. Samodzielnie wskazuje związki między omawianymi zagadnieniami i trafnie odnosi je do praktyki nauczyciela psychologa.

Na ocenę 4 (db): student dobrze zna i rozumie rolę, zadania i funkcje psychologa w placówkach systemu oświaty, znaczenie kompetencji interpersonalnych i komunikacji oraz podstawowe zagadnienia dydaktyki i projektowania zajęć edukacyjnych. Poprawnie omawia sposoby wspierania efektywnego uczenia się i samokształcenia, rozwiązywania konfliktów, wspomagania adaptacji ucznia oraz pracy z uczniami uzdolnionymi i uczniami z trudnościami w nauce. Dobrze zna sposoby indywidualnej pracy psychologa z uczniem, zapobiegania błędom wychowawczym i korygowania ich skutków, diagnozowania i integrowania zespołu klasowego oraz wspomagania pracy wychowawczej nauczycieli. Poprawnie wyjaśnia zasady planowania, organizacji i ewaluacji wsparcia uczniów, poradnictwa psychologiczno-pedagogicznego i edukacyjno-zawodowego oraz promocji zdrowia fizycznego i psychicznego uczniów. Wskazuje najważniejsze związki między omawianymi zagadnieniami, popełniając jedynie nieliczne błędy lub pomijając mniej istotne szczegóły.

Na ocenę 3 (dst): student zna i rozumie w podstawowym zakresie rolę, zadania i funkcje psychologa w placówkach systemu oświaty, znaczenie kompetencji interpersonalnych i komunikacji oraz podstawowe zagadnienia dydaktyki i projektowania zajęć edukacyjnych. Wymienia podstawowe sposoby wspierania efektywnego uczenia się i samokształcenia, rozwiązywania konfliktów, wspomagania adaptacji ucznia oraz pracy z uczniami uzdolnionymi i uczniami z trudnościami w nauce. Zna podstawowe sposoby indywidualnej pracy psychologa z uczniem, zapobiegania błędom wychowawczym i korygowania ich skutków, diagnozowania i integrowania zespołu klasowego oraz wspomagania pracy wychowawczej nauczycieli. W podstawowym zakresie omawia planowanie, organizację i ewaluację wsparcia uczniów, poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne i edukacyjno-zawodowe oraz promocję zdrowia fizycznego i psychicznego uczniów. Może wymagać pytań pomocniczych, ale nie popełnia zasadniczych błędów.

UMIEJĘTNOŚCI:

Na ocenę 5 (bdb): student samodzielnie i trafnie analizuje zadania psychologa w placówce oświatowej oraz dobiera odpowiednie sposoby komunikowania się z uczniami, nauczycielami i rodzicami lub opiekunami. Prawidłowo projektuje zajęcia edukacyjne oraz dobiera metody wspierania efektywnego uczenia się, samokształcenia i adaptacji ucznia. Trafnie rozpoznaje konflikty i problemy wychowawcze oraz proponuje adekwatne sposoby ich rozwiązywania. Dobiera właściwe metody pracy z uczniami uzdolnionymi, uczniami z trudnościami w nauce oraz w indywidualnej pracy z uczniem. Samodzielnie diagnozuje sytuację zespołu klasowego i planuje działania integracyjne. Projektuje, organizuje i ocenia działania wspierające, formułuje odpowiednie propozycje pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz planuje działania promujące zdrowie fizyczne i psychiczne uczniów. Wszystkie rozwiązania logicznie i przekonująco uzasadnia.

Na ocenę 4 (db): student poprawnie analizuje zadania psychologa w placówce oświatowej i dobiera odpowiednie sposoby komunikowania się z uczniami, nauczycielami i rodzicami lub opiekunami. Projektuje zajęcia edukacyjne oraz dobiera sposoby wspierania uczenia się, samokształcenia i adaptacji ucznia. Rozpoznaje główne konflikty i problemy wychowawcze oraz proponuje odpowiednie sposoby ich rozwiązywania. Poprawnie dobiera metody pracy z uczniami uzdolnionymi, uczniami z trudnościami w nauce oraz w indywidualnej pracy z uczniem. Analizuje sytuację zespołu klasowego, proponuje działania integracyjne oraz planuje i organizuje wsparcie uczniów. Formułuje adekwatne propozycje pomocy psychologiczno-pedagogicznej i działań promujących zdrowie uczniów. Jego uzasadnienia mogą zawierać niewielkie braki.

Na ocenę 3 (dst): student rozpoznaje podstawowe zadania psychologa w placówce oświatowej i stosuje podstawowe zasady komunikowania się z uczniami, nauczycielami i rodzicami lub opiekunami. Z pomocą prowadzącego projektuje proste zajęcia edukacyjne oraz dobiera podstawowe sposoby wspierania uczenia się, samokształcenia i adaptacji ucznia. Rozpoznaje typowe konflikty i problemy wychowawcze oraz proponuje proste, adekwatne sposoby ich rozwiązywania. Dobiera podstawowe metody pracy z uczniami uzdolnionymi, uczniami z trudnościami w nauce oraz w indywidualnej pracy z uczniem. Rozpoznaje podstawowe elementy sytuacji zespołu klasowego, proponuje proste działania integracyjne i formułuje podstawowy plan wsparcia ucznia. Wskazuje podstawowe działania z zakresu poradnictwa oraz promocji zdrowia fizycznego i psychicznego. Jego uzasadnienie może być niepełne, ale proponowane działania są adekwatne do rozpoznanej sytuacji.

KOMPETENCJE:

Oceniane są: zachowanie ostrożności/krytycyzmu w wyrażaniu opinii, praca w zespole, wykazanie zrozumienia i i tolerancji wobec różnorodności.

Warunki zaliczenia wykładu:

1. Zaliczenie ćwiczeń.
2. Pomyślne zdanie kolokwium pisemnego (udzielenie poprawnej odpowiedzi na ponad 50% pytań - zadania zamknięte i otwarte).

Ćwiczenia:

Warunki konieczne do zaliczenia ćwiczeń:

1. Liczba nieobecności nieprzekraczająca trzech (niezależnie od tego, czy są usprawiedliwione czy nie).
2. Przygotowanie i przeprowadzenie lekcji wychowawczej dla studentów w ramach zajęć (100% oceny końcowej z ćwiczeń).

Literatura obowiązkowa:

Katra, G., Sokołowska, E. (2010). Rola i zadania psychologa we współczesnej szkole. Wolters Kluwer Polska przy współpracy Wydawnictwa Fraszka Edukacyjna.

Literatura uzupełniająca:

Bereźnicki, F. (2015). Dydaktyka szkolna dla kandydatów na nauczycieli. Impuls
Grose-Fifer, J., Brooks, P. J., & O'Connor, M. (2019). Teaching Psychology: An Evidence-based Approach. John Wiley & Sons.
Kowalik, S. (red.) (2011). Psychologia ucznia i nauczyciela. Wydawnictwo PWN.
Kruszewski, K. (red.) (2012). Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela. Wydawnictwo PWN
Kupisiewicz, Cz. (2012). Dydaktyka. Podręcznik akademicki. Impuls.
Kwiatkowski, T., Walczak, D. (red.) (2017). Kompetencje interpersonalne w pracy współczesnego nauczyciela. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Lucas, S. G., & Bernstein, D. A. (2015). Teaching psychology: A step by step guide (2nd ed.). Psychology Press.
Ormrod, J. E., & Jones, B. D. (2018). Essentials of educational psychology: Big ideas to guide effective teaching (5th ed.). Pearson Boston.
Półturzycki, J. (1996). Dydaktyka dla nauczycieli. Wydawnictwo Adam Marszałek

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

• Strona przedmiotu WPS-PED-DPSPP w USOSweb