Ikonografia wczesnochrześcijańska i średniowieczna WNHS-HS-IWCHiŚ
- https://teams.microsoft.com/l/team/19%3ALbLCuzp9o-k9hqpLTyCYdRAi8jrBXU-GWM-nkvKrSh01%40thread.tacv2/conversations?groupId=50e4d609-fda8-4c1f-8e74-2ca6e5194880&tenantId=12578430-c51b-4816-8163-c7281035b9b3
- https://historiasztuki.wnhs.uksw.edu.pl (w cyklu 2023/24_L)
- https://historiasztuki.wnhs.uksw.edu.pl (w cyklu 2024/25_L)
- https://historiasztuki.wnhs.uksw.edu.pl (w cyklu 2025/26_L)
Wykład koncentruje się na rozumieniu „języka obrazów” epoki: na sposobach przedstawiania prawd wiary, narracji biblijnych i idei teologicznych w sztukach plastycznych oraz na mechanizmach symbolicznych, dzięki którym obraz staje się nośnikiem treści doktrynalnych, liturgicznych i dewocyjnych. Osią kursu jest analiza najważniejszych tematów ikonograficznych obecnych w sztuce średniowiecza w perspektywie ich źródeł (Pismo Święte, tradycja egzegetyczna, teksty liturgiczne), funkcji oraz przemian formalnych i znaczeniowych.
W trakcie wykładów omawiane są m.in. przedstawienia Universum i stworzenia świata, ze szczególnym uwzględnieniem scen stworzenia Adama i Ewy oraz konsekwencji ikonograficznych narracji Księgi Rodzaju. Następnie analizowana jest ikonografia maryjna w scenach: Zwiastowaniu, Nawiedzeniu, Bożym Narodzeniu oraz Pokłonie Mędrców, z naciskiem na atrybuty, gesty, rekwizyty i rozwiązania kompozycyjne, które budują sens teologiczny przedstawień. Ważnym blokiem tematycznym jest ikonografia Eucharystii – rozumiana zarówno jako przedstawienia bezpośrednio odnoszące się do sakramentu, jak i obrazy wyrażające teologię ofiary, obecności i wspólnoty.
Istotną część kursu stanowią tematy pasyjne: od Ukrzyżowania przez Opłakiwanie, Pietà i Chrystusa Frasobliwego, po wyrafinowane wątki dewocyjne i alegoryczne, takie jak Chrystus w tłoczni mistycznej, Mąż Boleści oraz motywy Arma Christi. Te przedstawienia omawiane są jako obrazy pamięci, współodczuwania i medytacji, a także jako narzędzia katechezy i formacji religijnej. Naturalnym dopełnieniem pasyjnego bloku jest ikonografia Zmartwychwstania Pańskiego, ukazywana w różnych wariantach i akcentach teologicznych.
Wykład obejmuje również tematy apokaliptyczne – w tym Sąd Ostateczny, Deesis i wizje Niebiańskiej Jerozolimy – rozpatrywane w kontekście eschatologii, wyobraźni średniowiecznej oraz programów dekoracji monumentalnej. Dla pełniejszego rozumienia obrazów omawiany jest też średniowieczny „kod symboliczny”: symbolika liczb i kolorów, a także symbolika ciała ludzkiego (gest, postawa, rany, relacje między ciałem a znaczeniem). Osobny segment dotyczy symboliki architektury i struktur przestrzennych: takich jak arka Noego, świątynia Salomona, wieża Babel, labirynt oraz zagadnienia geometrii mistycznej jako narzędzia porządkowania sensu i budowania sacrum.
W ramach kursu analizowana jest ponadto ikonografia Trójcy Świętej w świetle kształtujących się dogmatów i decyzji soborowych, co pozwala uchwycić zależność między teologią a obrazowaniem. Całość dopełnia blok poświęcony ikonografii aniołów – ich typom, hierarchiom, atrybutom i funkcjom w narracjach biblijnych oraz w sztuce liturgicznej i dewocyjnej. Dzięki temu wykład daje studentom uporządkowane, przekrojowe narzędzia do identyfikowania tematów, rozumienia ich źródeł oraz interpretowania średniowiecznych przedstawień jako spójnych i wielowarstwowych komunikatów kulturowych.
Istotnym elementem kursu jest przedstawienie narzędzi pracy historyka sztuki: podstaw ikonografii i ikonologii, zasad opisu przedstawienia, identyfikacji atrybutów i schematów kompozycyjnych, a także sposobów czytania średniowiecznych programów obrazowych w powiązaniu z teologią, liturgią i kulturą materialną epoki. Zajęcia uwzględniają przykłady zarówno z ośrodków europejskich, jak i z ziem polskich (tam, gdzie pozwala na to zachowany materiał), aby pokazać wspólne źródła i lokalne warianty obrazowania.
Efektem wykładu ma być wykształcenie umiejętności „czytania” dzieł sztuki średniowiecznej jako nośników znaczeń: od rozpoznania tematu i motywu, przez interpretację symboliki i źródeł, po rozumienie roli obrazu w życiu religijnym i społecznym średniowiecza.
Program przedmiotu przewiduje przeprowadzenie kilku zajęć w terenie:
Magazyn zbiorów średniowiecznych Muzeum Narodowego w Warszawie
Galeria Sztuk Średniowiecznej w Muzeum Narodowym w Warszawie
Zamek Królewski w Warszawie
|
W cyklu 2023/24_L:
Podczas wykładu omówione zostaną następujące tematy i motywy, pojawiające się w sztuce wczesnochrześcijańskiej i średniowiecznej: - Ikonografia Universum i stworzenia świata; stworzenie Adama i Ewy. |
W cyklu 2024/25_L:
Podczas wykładu omówione zostaną następujące tematy i motywy, pojawiające się w sztuce wczesnochrześcijańskiej i średniowiecznej: - Ikonografia Universum i stworzenia świata; stworzenie Adama i Ewy. |
W cyklu 2025/26_L:
Wykład koncentruje się na rozumieniu „języka obrazów” epoki: na sposobach przedstawiania prawd wiary, narracji biblijnych i idei teologicznych w sztukach plastycznych oraz na mechanizmach symbolicznych, dzięki którym obraz staje się nośnikiem treści doktrynalnych, liturgicznych i dewocyjnych. Osią kursu jest analiza najważniejszych tematów ikonograficznych obecnych w sztuce średniowiecza w perspektywie ich źródeł (Pismo Święte, tradycja egzegetyczna, teksty liturgiczne), funkcji oraz przemian formalnych i znaczeniowych. W trakcie wykładów omawiane są m.in. przedstawienia Universum i stworzenia świata, ze szczególnym uwzględnieniem scen stworzenia Adama i Ewy oraz konsekwencji ikonograficznych narracji Księgi Rodzaju. Następnie analizowana jest ikonografia maryjna w scenach: Zwiastowaniu, Nawiedzeniu, Bożym Narodzeniu oraz Pokłonie Mędrców, z naciskiem na atrybuty, gesty, rekwizyty i rozwiązania kompozycyjne, które budują sens teologiczny przedstawień. Ważnym blokiem tematycznym jest ikonografia Eucharystii – rozumiana zarówno jako przedstawienia bezpośrednio odnoszące się do sakramentu, jak i obrazy wyrażające teologię ofiary, obecności i wspólnoty. Istotną część kursu stanowią tematy pasyjne: od Ukrzyżowania przez Opłakiwanie, Pietà i Chrystusa Frasobliwego, po wyrafinowane wątki dewocyjne i alegoryczne, takie jak Chrystus w tłoczni mistycznej, Mąż Boleści oraz motywy Arma Christi. Te przedstawienia omawiane są jako obrazy pamięci, współodczuwania i medytacji, a także jako narzędzia katechezy i formacji religijnej. Naturalnym dopełnieniem pasyjnego bloku jest ikonografia Zmartwychwstania Pańskiego, ukazywana w różnych wariantach i akcentach teologicznych. Wykład obejmuje również tematy apokaliptyczne – w tym Sąd Ostateczny, Deesis i wizje Niebiańskiej Jerozolimy – rozpatrywane w kontekście eschatologii, wyobraźni średniowiecznej oraz programów dekoracji monumentalnej. Dla pełniejszego rozumienia obrazów omawiany jest też średniowieczny „kod symboliczny”: symbolika liczb i kolorów, a także symbolika ciała ludzkiego (gest, postawa, rany, relacje między ciałem a znaczeniem). Osobny segment dotyczy symboliki architektury i struktur przestrzennych: takich jak arka Noego, świątynia Salomona, wieża Babel, labirynt oraz zagadnienia geometrii mistycznej jako narzędzia porządkowania sensu i budowania sacrum. W ramach kursu analizowana jest ponadto ikonografia Trójcy Świętej w świetle kształtujących się dogmatów i decyzji soborowych, co pozwala uchwycić zależność między teologią a obrazowaniem. Całość dopełnia blok poświęcony ikonografii aniołów – ich typom, hierarchiom, atrybutom i funkcjom w narracjach biblijnych oraz w sztuce liturgicznej i dewocyjnej. Dzięki temu wykład daje studentom uporządkowane, przekrojowe narzędzia do identyfikowania tematów, rozumienia ich źródeł oraz interpretowania średniowiecznych przedstawień jako spójnych i wielowarstwowych komunikatów kulturowych. Istotnym elementem kursu jest przedstawienie narzędzi pracy historyka sztuki: podstaw ikonografii i ikonologii, zasad opisu przedstawienia, identyfikacji atrybutów i schematów kompozycyjnych, a także sposobów czytania średniowiecznych programów obrazowych w powiązaniu z teologią, liturgią i kulturą materialną epoki. Zajęcia uwzględniają przykłady zarówno z ośrodków europejskich, jak i z ziem polskich (tam, gdzie pozwala na to zachowany materiał), aby pokazać wspólne źródła i lokalne warianty obrazowania. Efektem wykładu ma być wykształcenie umiejętności „czytania” dzieł sztuki średniowiecznej jako nośników znaczeń: od rozpoznania tematu i motywu, przez interpretację symboliki i źródeł, po rozumienie roli obrazu w życiu religijnym i społecznym średniowiecza. Program przedmiotu przewiduje przeprowadzenie kilku zajęć w terenie: |
Dyscyplina naukowa, do której odnoszą się efekty uczenia się
E-Learning
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Wymagania wstępne
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Student określa miejsce historii sztuki wśród nauk humanistycznych, charakteryzuje jej specyfikę przedmiotową i metodologiczną oraz wskazuje podstawowe powiązania historii sztuki z innymi naukami humanistycznymi oraz naukami ścisłymi i przyrodniczymi. Student omawia i wyjaśnia metody analizy i interpretacji dzieł sztuki, identyfikuje stosowane w historii sztuki teorie i metodologie oraz wymienia jej najnowsze osiągnięcia.
Student rozpoznaje różne rodzaje i typy dzieł sztuki, a także analizuje i interpretuje je krytycznie z zastosowaniem typowych metod, w celu określenia ich znaczeń, oddziaływania społecznego i miejsca w procesie historyczno-kulturowym. Student posługuje się językiem specjalistycznym i stosuje właściwą terminologię z zakresu historii sztuki. Student współpracuje i podejmuje działania na rzecz środowiska społecznego. Student samodzielnie zdobywa wiedzę z zakresu historii sztuki, korzystając m.in. z konsultacji specjalistycznych.
Kryteria oceniania
Warunek uczestnictwa: Student ma obowiązek 100% uczestnictwa w wykładach. W przypadku nieobecności usprawiedliwienie jest możliwe po okazaniu stosownego zwolnienia lekarskiego lub innego rodzaju zaświadczenia/usprawiedliwienia.
Forma zaliczenia / egzaminu: Egzamin w formie ustnej obejmuje wiedzę przekazaną podczas wykładu. Student otrzymuje trzy pytania: jedno pytanie teoretyczne i dwa pytania polegające na dokonaniu analizy ikonograficznej i ikonologicznej losowo wybranych przedstawień.
Kryteria oceniania odpowiedzi (na egzaminie):
Student rozpoznaje i identyfikuje temat, motywy, postacie, atrybuty oraz typ ikonograficzny przedstawienia; analizuje dzieło (opis treści i elementów istotnych dla znaczenia; podstawowe cechy kompozycji); interpretuje i argumentuje (wyjaśnia sens teologiczny/kulturowy, uzasadnia wnioski); stosuje poprawną terminologię historii sztuki (ikonografia/ikonologia, pojęcia i kategorie); omawia treści teoretyczne z wykładów w sposób rzeczowy, spójny i zrozumiały.
Kryteria dla ocen:
5,0 – odpowiedzi pełne i precyzyjne; bardzo dobra identyfikacja i analiza; trafna interpretacja z jasnym uzasadnieniem; terminologia bezbłędna.
4,0–4,5 – odpowiedzi poprawne i w większości pogłębione; drobne nieścisłości nie wpływają na sens; terminologia zasadniczo poprawna.
3,0–3,5 – spełnione minimum programowe; analiza i interpretacja częściowe lub skrótowe; zdarzają się błędy szczegółowe, ale student rozumie podstawy.
2,0 – brak minimum: nieprawidłowe rozpoznania tematów/motywów, brak poprawnej analizy i uzasadnienia, rażące błędy terminologiczne.
Literatura
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA
1. Wyobraźnia średniowieczna, red. T. Michałowska, Warszawa 1996
2. Kobielus Stanisław, Dzieło sztuki - dzieło wiary: przez widzialne do niewidzialnego, Ząbki 2002;
3. Kobielus Stanisław, Lapidarium christianum: Symbolika drogich kamieni. Wczesne chrześcijaństwo i średniowiecze, Kraków 2012;
4. Kobielus Stanisław, Ikonografia zdrady i śmierci Judasza : starożytność chrześcijańska i średniowiecze, Ząbki 2005,
5. Kobielus Stanisław, Krzyż Chrystusa : od znaku i figury do symbolu i metafory, Warszawa 2000.
6. Kantorowicz Ernst Hartwig, Dwa ciała króla: studium ze średniowiecznej teologii politycznej, przeł. Maciej Michalski i Adam Krawiec, Warszawa 2007 (fragmenty).
7. Goff J. le, Kultura średniowiecznej Europy, przeł. H. Szumańska-Grossowa, Warszawa 1970.
8. Człowiek średniowiecza, red, J. le Goff, przeł. M. Radożycka-Paoletti, Warszawa 1996.
|
W cyklu 2023/24_L:
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 1. Wyobraźnia średniowieczna, red. T. Michałowska, Warszawa 1996 Literatura szczegółowa będzie podawana studentom na każdym wykładzie |
W cyklu 2024/25_L:
LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA 1. Wyobraźnia średniowieczna, red. T. Michałowska, Warszawa 1996 Literatura szczegółowa będzie podawana studentom na każdym wykładzie |
Uwagi
|
W cyklu 2023/24_L:
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa. |
W cyklu 2024/25_L:
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa. Zajęcia terenowe: |
W cyklu 2025/26_L:
Obecność na zajęciach jest obowiązkowa. Zajęcia terenowe: |
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: