Architektura najnowsza i kształtowanie krajobrazu kulturowego WNHS-HS-ANiKKK

Celem przedmiotu jest zapoznanie studenta z architekturą najnowszą i kształtowaniem krajobrazu kulturowego. Zasadnicza część kursu obejmuje okres od lat sześćdziesiątych XX w. do dziś. Kurs omawia nurty architektury, spory teoretyczne wokół nich i ich krytykę. Osobne wykłady dotyczą miasta, rewitalizacji i zmiany kryteriów oceny architektury. Przez cały kurs biegnie wątek architektury sakralnej różnych wyznań oraz osiągnięcia polskich architektów. Drugim celem jest doskonalenie warsztatu krytyka architektury.

Wykłady wprowadzające

Wykłady 1 i 2 są wprowadzeniem i podsumowaniem dotychczasowej wiedzy studentów. Wykład 1 dotyczy dwudziestolecia międzywojennego: awangardy, Bauhausu i narodzin Ruchu Nowoczesnego. Wykład 2 obejmuje lata 1945–1960: odbudowę i ekspansję modernizmu, w tym socrealizm w bloku wschodnim. Wprowadza również aparat pojęciowy. Wskazuje przełom lat 60. i 70. jako moment zmiany paradygmatu.

2 wyjścia poza uniwersytet. Zwiedzanie biblioteki UW oraz wybrane kościoły współczesne w Warszawie

Nurty i spory teoretyczne

Zasadnicza część kursu zaczyna się od wykładu 3 i dotyczy lat 60. Modernizm zostaje wtedy zakwestionowany od wewnątrz. Wykład omawia Team 10 i koniec CIAM, brutalizm i jego etykę materiału, megastruktury i metabolizm japoński. Kończy się diagnozą kryzysu doktryny. Wykłady 4-7 omawiają kolejne odpowiedzi na ten kryzys. Postmodernizm przywraca architekturze znaczenie. Tendenza i typologia Aldo Rossiego opisują miasto jako konstrukcję pamięci. High-tech radykalizuje techniczne przesłanki modernizmu. Krytyczny regionalizm czyni ze światła, faktury, ciężaru i topografii nośniki znaczenia. Wykład 8 prowadzi od dekonstrukcji do architektury cyfrowej i parametryzmu. Wykłady o nurtach kończą się przeglądem krytyki.

Architekt, ikona, muzeum

Wykład 9 jest dotyczy Rema Koolhaasa i OMA: kultury zagęszczenia, pojęć bigness i miasta generycznego oraz Junkspace. Zestawia teksty Koolhaasa z realizacjami biura. Wykład 10 dotyczy ikony architektonicznej, muzeum i ekonomii kultury. Analizuje składniki „efektu Bilbao”. Pyta o pozycję historii sztuki jako zleceniodawcy i beneficjenta architektury spektaklu.

Miasto i rewitalizacja

Wykłady 11-13 rozwijają drugi człon tytułu kursu. Wykład 11 omawia przestrzeń publiczną jako pole sporu. Przedstawia prawo do miasta Henriego Lefebvre'a, badania Jana Gehla oraz modele Barcelony i Kopenhagi. Omawia turystyfikację, prywatyzację przestrzeni publicznej, architekturę wrogą i sterowanie miastem przez dane. Wykład 12 definiuje rewitalizację. Odróżnia ją od remontu, konserwacji zabytków i gentryfikacji. Omawia konserwację zintegrowaną, teorie gentryfikacji i polską ustawę o rewitalizacji z 2015 roku. Wykład 13 porównuje realizacje w czterech rodzinach problemowych: tereny poprzemysłowe, fronty wodne, infrastruktura i przestrzeń publiczna, osiedla i mieszkalnictwo. Przegląd polski ocenia przykłady według kryteriów z wykładu 12.

Zmiana kryteriów oceny

Wykład 14 opisuje zmianę kryteriów oceny architektury w ostatnich dwóch dekadach. Obok formy i programu liczą się emisje wbudowane i cykl życia materiału. Pojawia się pytanie o zasadność budowania czegokolwiek nowego. Adaptacja staje się formą autorstwa. Wykład czyta nagrody architektoniczne jako akt krytyczny.

Architektura polska

Wykład 15 zbiera wątek polski z wykładów wcześniejszych. Obejmuje odbudowę, socrealizm, modernizm PRL, architekturę sakralną lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych oraz architekturę po 1989 roku. Kończy się pytaniem o kryteria oceny architektury polskiej.

Architektura sakralna

Architektura sakralna pojawia się w jedenastu z piętnastu wykładów. Każdy przykład ilustruje problem danego wykładu. Wykład 2 wprowadza kościół Saint-Joseph w Le Havre, katedrę w Coventry, kaplicę w Ronchamp i klasztor La Tourette. W wykładzie 3 kościoły Louisa Kahna, Gottfrieda Böhma i Sigurda Lewerentza oraz katedra Kenzō Tangego w Tokio ilustrują etykę materiału. Wykład 4 omawia Wielki Meczet w Rzymie Paola Portoghesiego. Wykład 6 analizuje tektonikę kościoła San Pio Renza Piana. Omawia też Pałac Pokoju i Pojednania Normana Fostera. W wykładzie 7 światło i materię jako nośniki znaczenia pokazują kościoły i kaplice Álvara Sizy, Jørna Utzona, Tadao Andō, Petera Zumthora, Maria Botty, Luisa Barragána i Stevena Holla oraz meczet Glenna Murcutta w Melbourne. Wykład 8 zestawia Sagradę Família i kościół Saint-Pierre w Firminy. Oba służą pytaniu o autorstwo. Wykład 10 pokazuje świątynię jako ikonę i przedmiot ekonomii: Crystal Cathedral, katedrę Rafaela Moneo w Los Angeles i cerkiew św. Mikołaja Santiago Calatravy w Nowym Jorku. Wykład 11 omawia berliński House of One, dom trzech religii. Wykład 13 pyta o granice adaptacji budynku sakralnego na przykładzie kościoła dominikanów w Maastricht. Wykład 14 omawia meczet Bait Ur Rouf i Kaplicę Pojednania w Berlinie. W wykładzie 15 architektura sakralna lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych jest polem względnej swobody formalnej: Arka Pana w Nowej Hucie, kościół Ducha Świętego w Tychach, kościół Wniebowstąpienia na Ursynowie. Okres po 1989 roku reprezentują bazylika w Łagiewnikach, Świątynia Opatrzności Bożej i bazylika w Licheniu.

Warsztat krytyka

Warsztat krytyka wprowadza wykład 2. Obejmuje opis budynku, oddzielenie opisu od oceny i pracę ze źródłami: rysunkiem, makietą, fotografią, publikacją, wystawą i nagrodą. Kolejne wykłady go ćwiczą. Wykład 3 traktuje spór o Pruitt-Igoe jako ćwiczenie z krytyki źródeł. Wykład 13 wprowadza stały schemat porównania realizacji. Wykład 14 uczy czytać nagrodę jako akt krytyczny. Kurs śledzi też instytucje tworzące kanon: wystawy w MoMA z 1932 i 1988 roku, Biennale w Wenecji z 1980 r., nagrody i czasopisma.

Efekt po zaliczeniu

Student zna nurty architektury najnowszej i spory teoretyczne wokół nich. Rozpoznaje omawiane realizacje i przypisuje je autorom, datom i nurtom. Rozumie mechanizmy rewitalizacji i gentryfikacji. Zna przemiany architektury sakralnej omawiane podczas wykladu. Opisuje budynek i oddziela opis od oceny. Ocenia wiarygodność źródeł.