Archiwa w Polsce i polskie za granicą WNHS-AZD-ArchPol

1. Zmiany administracyjne w Polsce po 1945 r. i ich znaczenie dla polskich archiwów państwowych.
2. Organizacja i działalność archiwów polskich po II wojnie światowej do 1951 r.
3. Działalność i zadania archiwów polskich w latach 1951-1975 r.
4. Działalność archiwów polskich w latach 1975-1989
5. Państwowy (narodowy) zasób archiwalny, jego gromadzenie, opracowanie, udostępnianie i popularyzacja
6. Narastający zasób archiwalny i archiwa zakładowe
7. Budownictwo archiwalne i zabezpieczenie zasobu
8. Kadry archiwalne i ich kształcenie
9. Działalność naukowa archiwów
10. Przegląd najważniejszych archiwów państwowych w Polsce
a) Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
b) Archiwum Akt Nowych w Warszawie
c) Narodowe Archiwum Cyfrowe
d) Centralne Archiwum Państwowe
e) Archiwum IPN
f) Archiwum Państwowe w Białymstoku
g) Archiwum Państwowe w Bydgoszczy
i) Archiwum Państwowe w Częstochowie
i) Archiwum Państwowe w Elblągu z Siedzibą w Malborku
j) Archiwum Państwowe w Gdańsku
k) Archiwum Państwowe w Jeleniej Górze
l) Archiwum Państwowe w Kaliszu
m) Archiwum Państwowe w Katowicach
n) Archiwum Państwowe w Kielcach
o) Archiwum Państwowe w Koszalinie
p) Archiwum Państwowe w Krakowie
q) Archiwum Państwowe w Lesznie
r) Archiwum Państwowe w Lublinie
s) Archiwum Państwowe w Łodzi
t) Archiwum Państwowe w Olsztynie
u) Archiwum Państwowe w Opolu
v) Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim
w) Archiwum Państwowe w Płocku
x) Archiwum Państwowe w Poznaniu
y) Archiwum Państwowe w Przemyślu
z) Archiwum Państwowe w Radomiu
aa) Archiwum Państwowe w Rzeszowie
bb) Archiwum Państwowe w Siedlcach
cc) Archiwum Państwowe w Słupsku
dd) Archiwum Państwowe w Suwałkach
ee) Archiwum Państwowe w Szczecinie
ff) Archiwum Państwowe w Toruniu
gg) Archiwum Państwowe Miasta Stołecznego Warszawa
hh Archiwum Państwowe we Wrocławiu
ii) Archiwum Państwowe w Zamościu
jj) Archiwum Państwowe w Zielonej Górze z Siedzibą w Starym Kisielinie
11. Archiwa polskich ośrodków emigracyjnych
12. Archiwalia prywatne polskich emigrantów
13. Główne archiwa kościelne w Polsce. Znaczenie archiwów kościelnych.

W cyklu 2026/27_Z:

Wykład poświęcony jest dziejom, organizacji i funkcjonowaniu archiwów w Polsce po II wojnie światowej oraz polskich instytucji i zbiorów archiwalnych znajdujących się poza granicami kraju. Celem zajęć jest zapoznanie studentów z przemianami polskiej sieci archiwalnej, jej strukturą oraz zadaniami archiwów w zakresie ochrony i udostępniania dziedzictwa dokumentacyjnego.
W ramach wykładu omawiane są zmiany organizacyjne polskiej służby archiwalnej po 1945 r., ze szczególnym uwzględnieniem wpływu przemian administracyjnych i prawnych na kształtowanie sieci archiwów i ich zasobu. Przedstawiane są zasady funkcjonowania narodowego zasobu archiwalnego, jego gromadzenia, ewidencjonowania, opracowania, zabezpieczania, udostępniania i popularyzacji, a także zagadnienia dotyczące narastającego zasobu archiwalnego, archiwów zakładowych, budownictwa archiwalnego oraz kształcenia kadr.
Istotną część zajęć stanowi charakterystyka najważniejszych archiwów państwowych i innych instytucji przechowujących materiały archiwalne w Polsce, ze wskazaniem specyfiki ich zasobów i znaczenia dla badań naukowych. Omawiana jest również działalność naukowa, edukacyjna i popularyzatorska archiwów oraz współczesne formy udostępniania informacji o zasobie.
Osobny blok tematyczny poświęcony jest archiwom polskich ośrodków emigracyjnych oraz prywatnym archiwaliom Polaków znajdującym się poza granicami kraju, ich znaczeniu badawczemu, problemom zabezpieczenia, opracowania i udostępniania. Program obejmuje ponadto organizację, specyfikę i znaczenie głównych archiwów kościelnych w Polsce.
Realizacja przedmiotu umożliwia studentowi poznanie struktury polskiej sieci archiwalnej, rozumienie procesów wpływających na jej rozwój oraz ocenę znaczenia archiwów dla badań naukowych, życia kulturalnego i ochrony dziedzictwa narodowego.

Dyscyplina naukowa, do której odnoszą się efekty uczenia się

historia

E-Learning

E-Learning (pełny kurs) z podziałem na grupy

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

nie dotyczy

Koordynatorzy przedmiotu

Waldemar Gliński

Opis nakładu pracy studenta w ECTS

W cyklu 2024/25_Z:

30 godz. – udział w wykładach, 5 godz. – przygotowanie prezentacji multimedialnej na temat wybranego archiwum państwowego, 55 godz. – przygotowanie do egzaminu.

W cyklu 2025/26_Z:

30 godz. – udział w wykładach, 5 godz. – przygotowanie prezentacji multimedialnej na temat wybranego archiwum państwowego, 55 godz. – przygotowanie do egzaminu.

W cyklu 2026/27_Z:

Udział w wykładach – 30 godz. Bieżące przygotowanie do zajęć, w tym zapoznawanie się ze wskazaną literaturą – 20 godz. Samodzielne zapoznawanie się z organizacją, działalnością i zasobami wybranych archiwów w Polsce oraz polskich instytucji archiwalnych za granicą – 15 godz. Powtórzenie i uporządkowanie materiału oraz przygotowanie do egzaminu – 24 godz. Udział w egzaminie – 1 godz. Łączny nakład pracy studenta: 90 godz. Liczba punktów ECTS: 3.

Poziom przedmiotu

podstawowy

Punkty ECTS

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

AZD1_W12 AZD1_W28 AZD1_W29 AZD1_U07 AZD1_K05

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Wymagania wstępne

Student posiada podstawową wiedzę z zakresu historii Polski XX w. oraz zna podstawowe pojęcia z zakresu archiwistyki i zarządzania dokumentacją. Potrafi korzystać z literatury naukowej i podstawowych źródeł informacji oraz posiada umiejętność samodzielnego wyszukiwania i selekcjonowania informacji.

Efekty uczenia się

W1 (AZD1_W12) – student charakteryzuje organizację polskiej sieci archiwalnej, wskazuje najważniejsze archiwa państwowe, kościelne oraz polskie instytucje archiwalne za granicą i wyjaśnia specyfikę ich zasobów.

W2 (AZD1_W28) – student opisuje i wyjaśnia zasady funkcjonowania archiwów oraz ich zadania w zakresie gromadzenia, ewidencjonowania, opracowania, zabezpieczania, udostępniania i popularyzacji zasobu archiwalnego, a także charakteryzuje wpływ przemian administracyjnych, prawnych i technologicznych na działalność archiwów.

W3 (AZD1_W29) – student charakteryzuje działalność naukową, edukacyjną i popularyzatorską archiwów oraz wyjaśnia ich znaczenie dla badań naukowych, życia kulturalnego i zachowania dziedzictwa dokumentacyjnego.

U1 (AZD1_U07) – student analizuje przemiany organizacji i funkcjonowania polskich archiwów w kontekście zmian politycznych, administracyjnych, prawnych i społecznych oraz ocenia ich wpływ na kształtowanie i funkcjonowanie sieci archiwalnej.

K1 (AZD1_K05) – student ocenia i uzasadnia znaczenie archiwów i zasobu archiwalnego dla zachowania dziedzictwa kulturowego Polski i Europy oraz dostrzega potrzebę jego ochrony, zabezpieczania, udostępniania i popularyzacji.

Kryteria oceniania

Podstawą zaliczenia przedmiotu jest egzamin pisemny w formie testu obejmującego treści przedstawione podczas zajęć oraz wskazaną literaturę. Test służy weryfikacji osiągnięcia przedmiotowych efektów uczenia się W1–W3, U1 i K1.

Warunkiem uzyskania oceny pozytywnej jest zdobycie co najmniej 51% punktów możliwych do uzyskania w teście.

Kryteria oceniania:

2,0 (niedostateczny): 0–50% – student nie osiągnął w wymaganym stopniu zakładanych efektów uczenia się; nie posiada wystarczającej wiedzy o organizacji, dziejach i funkcjonowaniu archiwów oraz nie potrafi poprawnie interpretować podstawowych zagadnień dotyczących zasobu archiwalnego.

3,0 (dostateczny): 51–60% – student osiągnął zakładane efekty uczenia się na poziomie podstawowym; zna podstawowe pojęcia, instytucje i zasady funkcjonowania archiwów oraz rozpoznaje najważniejsze elementy polskiej sieci archiwalnej.

3,5 (dostateczny plus): 61–70% – student osiągnął zakładane efekty na poziomie zadowalającym; poprawnie charakteryzuje podstawowe zagadnienia dotyczące dziejów, organizacji i działalności archiwów oraz narodowego zasobu archiwalnego.

4,0 (dobry): 71–80% – student dobrze osiągnął zakładane efekty; posiada uporządkowaną wiedzę o organizacji i funkcjonowaniu archiwów, poprawnie charakteryzuje najważniejsze instytucje i ich zasoby oraz rozumie procesy przemian polskiej sieci archiwalnej.

4,5 (dobry plus): 81–90% – student osiągnął zakładane efekty w stopniu bardzo dobrym; wykazuje bardzo dobrą znajomość dziejów, organizacji i zadań archiwów oraz potrafi prawidłowo analizować zależności między przemianami administracyjnymi, prawnymi i społecznymi a funkcjonowaniem sieci archiwalnej.

5,0 (bardzo dobry): 91–100% – student w pełni osiągnął zakładane efekty uczenia się; wykazuje bardzo dobrą i uporządkowaną wiedzę o dziejach, organizacji, funkcjonowaniu i zasobach archiwów w Polsce oraz polskich archiwów za granicą, trafnie interpretuje omawiane zagadnienia i rozumie znaczenie archiwów dla badań naukowych oraz ochrony dziedzictwa kulturowego.

Literatura

Chorążoczewski W., Narodowe Archiwum Cyfrowe, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s. 190-191.
Eisler J., Dzieje Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s. 171-174.
Kołodziej B., Archiwa parafialne (polskich parafii) poza granicami Polski, stan zachowania i ich wartość dla badań naukowych (w wybranych krajach),
Kołodziej E., Archiwalia w zbiorach polskich ośrodków emigracyjnych, w: Archiwa polskie wobec wyzwań XXI wieku. Pamiętnik III Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich, Toruń 2–4 września 1997 r., t. 1, red. Daria Nałęcz, Stowarzyszenie Archiwistów Polskich, Radom 1997, s. 39–48.
Kopiczko A., Z dziejów archiwów kościelnych w Polsce, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s.139-152.
Krochmal A., Archiwa polonijne i ich zbiory, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s. 75-81.
Tandecki J., Archiwa w Polsce w latach 1944-1989. Zarys dziejów, Toruń 2017.

W cyklu 2025/26_Z:

Chorążoczewski W., Narodowe Archiwum Cyfrowe, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s. 190-191.
Eisler J., Dzieje Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s. 171-174.
Kołodziej B., Archiwa parafialne (polskich parafii) poza granicami Polski, stan zachowania i ich wartość dla badań naukowych (w wybranych krajach),
Kołodziej E., Archiwalia w zbiorach polskich ośrodków emigracyjnych, w:
Kopiczko A., Z dziejów archiwów kościelnych w Polsce, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s.139-152.
Krochmal A., Archiwa polonijne i ich zbiory, w: Archiwa w Polsce wczoraj i dziś, red. K. Kozłowski, W. Stępniak, Warszawa 2012, s. 75-81.
Tandecki J., Archiwa w Polsce w latach 1944-1989. Zarys dziejów, Toruń 2017.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Archiwistyka i zarządzanie dokumentacją - studia I stopnia stacjonarne

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu WNHS-AZD-ArchPol w USOSweb