Fizjologia z elementami fizjologii klinicznej WMCM-LE-F-2

II semestr

1. TYDZIEN DYDAKTYCZNY
Dr n. med. Grzegorz Horszczaruk

W. Fizjologia układu sercowo-naczyniowego III. Podstawy elektrokardiografii:
1. Odprowadzenia elektrokardiograficzne i osie odprowadzeń kończynowych:
• Dwubiegunowych
• Jednobiegunowych
• Przedsercowych
2. Załamki, odstępy i odcinki elektrokardiogramu - mechanizm powstawania
3. Określenie rytmu serca - cechy rytmu zatokowego
4. Oś elektryczna serca - znaczenie kliniczne

SC. Technika przeprowadzania badania EKG:
1. Aparatura do badania EKG
2. Technika wykonywania EKG spoczynkowego i wysiłkowego
3. Odczytywanie i interpretacja zapisu EKG
4. Próby czynnościowe

Nauka wykonywania badania EKG spoczynkowego. Rejestracja i analiza zapisu EKG.

2. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY

Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. uczelni

WS.

1. Fizjologia cyklu miesiączkowego. Owulacja i zapłodnienie.
2. Rozwój narządów płciowych męskich i żeńskich
3. Znaczenie hormonów płciowych
4. Dojrzewanie płciowe
5. Menopauza i okres okołomenopauzalny

3. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Mgr Rafał Skopek

SC.
Układ przedsionkowy. Opuszkowe, mostowe i śródmózgowe obszary kontrolujące ruch. Kora ruchowa. Zwoje podstawy. Móżdżek.
1. Budowa i funkcje aparatu przedsionkowego:
• Mechanizm przetwarzania sygnału w komórkach włosowych
• Funkcja kanałów półkolistych. Przekazywanie pobudzenia do nerwu przedsionkowego
• Funkcja woreczka i łagiewki
• Połączenia nerwowe aparatu przedsionkowego
• Jądra przedsionkowe. Układ przedsionkowo-rdzeniowy
• Regulacja napięcia mięśniowego i równowagi ciała przez układ przedsionkowy
• Interakcja układu przedsionkowego z układem wzrokowym - odruch przedsionkowo-oczny, oczopląs porotacyjny i lokomocyjny
2. Organizacja i czynność móżdżku:
• Podział czynnościowy móżdżku
• Organizacja neuronalna kory móżdżku struktury kory móżdżku
• Połączenia móżdżku
• Rola móżdżku w utrzymaniu postawy ciała, regulacji napięcia mięśniowego, koordynacji ruchów dowolnych
• Efekty uszkodzenia móżdżku
3. Kora ruchowo-czuciowa:
• Organizacja neuronów kory motorycznej i połączenia z innymi obszarami kory mózgowej etapy tworzenia ruchu
• Zstępujące drogi ruchowe - drogi korowo-rdzeniowe, drogi ruchowe pochodzące z pnia mózgu
4. Jądra podstawy
• Regulacja czynności motorycznej przez jądra podstawy (pętla skorupy, pętla jądra ogoniastego)
• Mechanizm planowania i wykonywania ruchów dowolnych

4. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. uczelni

W. Oś podwzgórzowo-przysadkowa
Oś podwzgórzowo-przysadkowa i sprzężenie zwrotne:
• Podwzgórzowe hormony uwalniające i hamujące
• Hormony przedniego płata przysadki

S.Gruczoł tarczowy
• Budowa tarczycy, rozmieszczenie i metabolizm jodu
• Biosynteza, uwalnianie i transport hormonów tarczycy
• Regulacja wydzielania hormonów tarczycy
• Skutki fizjologiczne działania hormonów tarczycy

Kora nadnerczy
• Morfologia kory nadnerczy
• Biosynteza i struktura hormonów kory nadnerczy
• Regulacja wydzielania CRH, ACTH i hormonów kory nadnerczy (kortyzolu)
• Transport do tkanek docelowych i metabolizm hormonów kory nadnerczy
• Działanie glikokortykosteroidów

5. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Mgr Rafał Skopek

Wielka Synapsa - etap uczelniany
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. uczelni

SC. Czynność bioelektryczna mózgu (EEG). Rytmy biologiczne. Fizjologia snu i czuwania. Organizacja struktur układu limbicznego.
Czynność bioelektryczna mózgu (EEG):
1. Teoretyczne podstawy występowania czynności bioelektrycznej mózgu
2. Podstawowe fale i analiza zapisu EEG
3. Epilepsja, zapis EEG w trakcie stanów absencyjnych, epilepsji skroniowej i uogólnionych wyładowań epileptycznych
4. Patofizjologiczne podłoże zespołów napadowych
Sen:
1. Dobowa rytmika snu i czuwania.
2. Rola tworu siatkowatego – opuszki, śródmózgowia, wzgórza i podwzgórza w regulacji stanu czuwania i snu
3. Fazy i okresy snu u człowieka. Analiza zapisu EEG w śnie wolnofalowym i fazie snu REM. Charakterystyka poszczególnych faz snu
4. Charakterystyka i znaczenie fizjologiczne snu REM i NREM
5. Zaburzenia snu: narkolepsja, zespół snu z bezdechem (obturacyjny bezdech), somnambulizm, zaburzenia snu w depresji
Rytmy biologiczne:
1. Definicja i rodzaje rytmów biologicznych
2. Synchronizator biologiczny, zegar biologiczny
3. Neurofizjologiczny mechanizm sterowania rytmem okołodobowym czynności fizjologicznych (w tym wydzielania hormonów) i psychicznych
4. Desynchronizacja rytmów biologicznych
Układ limbiczny:
1. Charakterystyka struktur układu limbicznego ze szczególnym uwzględnieniem ciała migdałowatego i jego połączeń z innymi obszarami mózgu. Funkcje kory przedczołowej
2. Interakcja pomiędzy układem limbicznym i autonomicznym
Fizjologia zachowania:
1. Zachowanie wrodzone - odruch bezwarunkowy, instynkt, imprinting, popęd, zaspakajanie popędu
2. Zachowanie nabyte w wyniku uczenia asocjacyjnego - klasyczny odruch warunkowy, instrumentalny odruch warunkowy, instrumentalne odruchy obronne
3. Pamięć stanów emocjonalnych w tym warunkowanie reakcji strachu i stany lękowe. Układ nagrody i kary. Regulacja nastroju
Uczenie się i pamięć:
1. Pojęcie uczenia się i pamięci. Podział pamięci. Poglądy na istotę śladu pamięciowego. Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne i długotrwała depresja synaptyczna.
2. Metody oceny koncentracji uwagi i zapamiętywania. Amnezja wsteczna i następcza.
3. Patofizjologia zaburzeń nastroju oraz psychoz (zespoły depresyjne, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia).
4. Zespoły otępienne (choroba Alzheimera, otępienie naczyniopochodne)

6. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Dr n. med. Grzegorz Horszczaruk

W. Fizjologia układu sercowo-naczyniowego IV. Rola śródbłonka w regulacji światła naczyń.
1. Śródbłonek jako narząd wydzielania. Regulacja światła naczyń przez czynniki wydzielane przez śródbłonek:
• Tlenek azotu
• Prostacyklina
• Prostaglandyny
• Tromboksan
• Endotelina
2. Czynniki warunkujące wielkość średnicy naczyń tętniczych i żylnych:
• Podstawowe napięcie miogenne ściany naczyń
• Wpływ unerwienia na mięśnie gładkie naczyń
• Wpływ metabolitów na mięśnie gładkie naczyń

SC. Regulacja krążenia w poszczególnych narządach. Mikrokrążenie.
1. Regulacja przepływu krwi przez narządy:
• Krążenie wieńcowe:
o Anatomia krążenia wieńcowego
o Metabolizm mięśnia sercowego
o Czynniki warunkujące wydatek energetyczny mięśnia sercowego
o Regulacja światła tętnic wieńcowych (autoregulacja, regulacja za pośrednictwem lokalnie wydzielanych czynników, wpływ układu autonomicznego na przepływ wieńcowy)
o Rezerwa wieńcowa
• Krążenie mózgowe:
o Autoregulacja przepływu mózgowego
o Wpływ grawitacji na krążenie mózgowe
o Rola tlenu i dwutlenku węgla w regulacji światła naczyń mózgowych
o Wpływ zmian ciśnienia śródczaszkowego na przepływ mózgowy (objaw Cushinga)
2. Charakterystyka naczyń mikrokrążenia:
• Właściwości przepływu przez naczynia włosowate
• Procesy wymiany przez ścianę naczyń włosowatych (procesy dyfuzji, filtracji i reabsorpcji)
• Mechanizmy regulacji mikrokrążenia:
o Autoregulacja przepływu
o Przekrwienie czynnościowe i reaktywne
• Rola komórek śródbłonka w regulacji mikrokrążenia

7.TYDZIEN DYDAKTYCZNY
Dr hab n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. ucz.

W. Zmiany w funkcjonowaniu poszczególnych układów u kobiety ciężarnej (krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego i inne)

S. Przebieg porodu fizjologicznego:
1. Znaczenie i przebieg czynności skurczowej macicy
2. Zwiastuny porodu
3. Cechy porodu fizjologicznego
4. Czynniki porodowe
5. Położenie, ułożenie, ustawienie płodu
6. Okresy porodu.

C. Wprowadzenie do kardiotokografii. Omówienie wybranych przypadków klinicznych

8. TYDZIEN DYDAKTYCZNY
Mgr Rafał Skopek

SC.
Odporność wrodzona i nabyta:
1. Odpowiedź immunologiczna
2. Odpowiedzi swoiste
3. Odpowiedzi nieswoiste

Specyficzne odpowiedzi immunologiczne:
1. Rodzaje odpowiedzi immunologicznej w infekcjach bakteryjnych i wirusowych
2. Reakcje alergiczne
3. Mechanizmy nadzoru immunologicznego
4. Działanie stresu a układ immunologiczny

9. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Mgr Ewa Skopińska

S. Czynność endokrynna trzustki
1. Insulina
• Biosynteza i budowa insuliny
• Neurogenna i hormonalna kontrola wydzielania insuliny, rola układu autonomicznego, substratów i hormonów przewodu pokarmowego
• Mechanizm działania insuliny, receptory insuliny, regulacja receptorów insuliny, wewnątrzkomórkowe przekaźniki działania insuliny
• Regulacja gospodarki węglowodanowej, lipidowej i białkowej przez insulinę
2.Glukagon
• Neurogenna i hormonalna regulacja wydzielania glukagonu
• Mechanizm działania glukagonu
• Regulacja gospodarki węglowodanowej i lipidowej przez glukagon

10. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. ucz.

W. Procesy termoregulacji. Regulacja głodu i sytości. Bilans energetyczny ustroju. Zaburzenia odżywiania

SC. Fizjologia układu pokarmowego.
Ogólna struktura układu pokarmowego człowieka
Autonomiczny układ jelitowy
Motoryka przewodu pokarmowego

Znaczenie hormonów przewodu pokarmowego.
Czynność wydzielnicza gruczołów trawiennych i ich regulacja (wydzielanie śliny, żołądkowe, trzustkowe, jelitowe)
Trawienie i wchłanianie (wody, elektrolitów, witamin, węglowodanów, białek, tłuszczów)
Budowa i funkcje egzokrynnej części trzustki

11. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Mgr Rafał Skopek

SC.
Fizjologia wysiłku fizycznego. Energetyka wysiłkowa.
1. Źródła energii do pracy mięśni szkieletowych
2. Wykorzystanie źródeł energii w zależności od rodzaju, czasu trwania i intensywności wysiłku
3. Spoczynkowe i wysiłkowe pochłanianie tlenu
4. Deficyt i dług tlenowy. Równowaga czynnościowa podczas pracy fizycznej
5. Współczynnik oddechowy
6. Współczynnik pracy użytecznej
7. Metody pomiaru wydolności i ich uzasadnienie fizjologiczne

Klasyfikacja wysiłków fizycznych:
• Wysiłki dynamiczne i statyczne
• Wysiłki lokalne i ogólne
• Wysiłek submaksymalny i maksymalny
2. Wydolność tlenowa: czynniki decydujące o ilości tlenu dostarczanego do tkanek przez układ krążenia
3. Adaptacja do dynamicznego i statycznego wysiłku fizycznego:
• Układu krążenia
• Układu oddechowego
4. Wpływ pozycji ciała na zmiany parametrów hemodynamicznych podczas wysiłków fizycznych
5. Zmiany hormonalne w trakcie wysiłku
6. Wpływ regularnych wysiłków fizycznych na wydolność człowieka
7. Wpływ wieku, płci i wydolności fizycznej na adaptację do wysiłku fizycznego
8. Adaptacja do wysiłku fizycznego osób z chorobami układu krążenia i układu oddechowego. Tolerancja wysiłkowa osób po transplantacji serca
9. Przeciwwskazania do wykonywania wysiłków statycznych lokalnych i ogólnych
10. Elektrokardiografia wysiłkowa: Wartość diagnostyczna elektrokardiografii wysiłkowej w chorobie niedokrwiennej serca, nadciśnieniu tętniczym i zaburzeniach rytmu serca. Wskazania i przeciwwskazania do wykonania testu wysiłkowego
11. Korzystne efekty treningu fizycznego w wybranych schorzeniach (choroby układu krążenia, cukrzyca, POCHP, astma oskrzelowa)
12. Ujemne skutki przetrenowania (zespół przetrenowania)

12. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Mgr Rafał Skopek

Kolokwium II z fizjologii
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. uczelni

SC.
Wybrane zagadnienia z zakresu immunologii

13. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Mgr Ewa Skopińska

Kolokwium II z fizjologii termin II
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. ucz.

S. Mechanizmy adaptacji człowieka do warunków ekstremalnych:
• Oddychanie w warunkach obniżonego ciśnienia atmosferycznego
• Aklimatyzacja do niskiego ciśnienia parcjalnego tlenu
• Wpływ podwyższonego ciśnienia na organizm
• Fizjologia i patofizjologia nurkowania

14. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Dr Grzegorz Horszczaruk

WSC. Procesy starzenia organizmu.

15. TYDZIEŃ DYDAKTYCZNY
Dr hab. n. med. i n. o zdr. Anna Różańska-Walędziak, prof. ucz.
Egzamin w terminie '0'
Kolokwium dopuszczające.
Prezentacje studenckie

Program wykładów (W), seminariów (S) i ćwiczeń (C)

Wykłady, seminaria i ćwiczenia będą się odbywać stacjonarnie.
Podana kolejność i tematyka poszczególnych tygodni dydaktycznych jest orientacyjna i może ulec zmianie.

Liczba godzin dydaktycznych/semestr

Wykłady 22
Seminaria 40
Ćwiczenia 20

Łącznie 13 ECTS

I semestr
Neuron
Kanały jonowe
1. Funkcje i klasyfikacja kanałów jonowych.
2. Właściwości i funkcje błony komórkowej.
3. Rodzaje transportu transbłonowego
4. Sposoby regulacji i zaburzenia funkcji kanałów błonowych (mukowiscydoza)
5. Skład płynu wewnątrz- i zewnątrzkomórkowego
6. Geneza potencjału spoczynkowego. Potencjał równowagi dla jonów potasu

Neuron
1. Neuron i jego właściwości
2. Czynnościowa i strukturalna klasyfikacja neuronów
3. Definicje podstawowych pojęć: bodziec, pobudliwość, pobudzenie, impuls nerwowy
4. Budowa nerwów obwodowych, rodzaje włókien nerwowych i ich charakterystyka
5. Klasyfikacja włókien nerwowych
6. Mechanizm przekazywania pobudzenia wzdłuż włókien. Przewodzenie ciągłe i skokowe
7. Czynniki wpływające na szybkość przewodzenia impulsu wzdłuż włókna nerwowego
8. Charakterystyka dendrytów i ich funkcja
9. Klasyfikacja synaps (elektryczne, chemiczne, pobudzające, hamujące)
10. Budowa i charakterystyka synaps elektrycznych
11. Budowa synaps chemicznych, mechanizm uwalniania transmitera - cykl pęcherzykowy
12. Postsynaptyczny potencjał pobudzający (EPSP) i hamujący (IPSP)
13. Neuroprzekaźniki

Układy neurotransmisyjne mózgu.
1.Omówienie wybranych neurotransmiterów - acetylocholina, aminy katecholowe, serotonina, aminokwasy pobudzające, tlenek azotu, kwas gamma-aminomasłowy (GABA):
2.Synteza i unieczynnienie
3. Receptory
4.Lokalizacja i projekcje neuronów wytwarzających dany neurotransmiter w ośrodkowym układzie nerwowym
5. Udział neurotransmiterów w regulacji procesów fizjologicznych i stanów emocjonalnych
6. Konsekwencje zaburzeń przekaźnictwa w obrębie wybranych układów neurotransmisyjnych mózgu

Fizjologia układów sensorycznych. Czucie:
1. Adaptacja receptorów
2. Hamowanie oboczne w drogach czuciowych
3. Klasyfikacja i funkcje receptorów i odbieranych przez nie bodźców czuciowych.
4. Kodowanie sygnału czuciowego i transdukcja bodźca do sygnału elektrycznego
5. Pole recepcyjne neuronu czuciowego
6. Drogi czucia powierzchownego, temperatury, bólu, czucia głębokiego ze szczególnym uwzględnieniem różnic w szlakach czucia wibracji, czucia głębokiego, czucia ucisku, bólu i temperatury
7. Pola Heada
8. Ośrodki sensoryczne w korze mózgowej, integracja informacji sensorycznej

Fizjologia układów sensorycznych. Ból. Receptory bólowe (nocyceptory). Bodźce pobudzające i modulujące ich aktywność:
1. Włókna przewodzące ból szybki i wolny
2. Drogi bólowe
3. Neurotransmitery i neuromodulatory biorące udział w przewodzeniu bólu na poziomie I, II i III neuronu
4. Hamowanie czucia bólu:
• zstępujące drogi hamujące i modulujące czucie bólu
• receptory opioidowe
• hamowanie bólu na poziomie nocyceptorów
• hamowanie bólu na poziomie rdzenia kręgowego (bramka kontrolna)
6. Korowa reprezentacja czucia bólu z uwzględnieniem reprezentacji komponenty emocjonalnej czucia bólu

Fizjologia gospodarki wodno-elektrolitowej.
1. Objętość i skład przestrzeni wodnych
2. Skład jonowy oraz osmolarność płynów ustrojowych
3. Mechanizmy regulujące wewnątrzustrojowe przemieszczanie wody i elektrolitów
4. Regulacja objętości komórek
5. Bilans wodny, sodowy, potasowy, wapniowo-fosforanowy
Fizjologia gospodarki kwasowo-zasadowej.
1. Kwasy lotne i nielotne
2. Układy buforowe zewnątrz-wewnątrzkomórkowe
3. Rola nerek i układu oddechowego w utrzymaniu stałego pH
4. Metody oceny równowagi kwasowo-zasadowej
5. Regulacja pH płynu mózgowo-rdzeniowego
6. Pierwotne i wtórne zaburzenia równowagi kwasowo–zasadowej:
• Kwasica (oddechowa, metaboliczna – przyczyny)
• Zasadowica (oddechowa, metaboliczna – przyczyny)
• Mechanizmy kompensacyjne w pierwotnych zaburzeniach równowagi kwasowo–zasadowej (zasady kompensacji oddechowej i nerkowej)
• Wpływ zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej na gospodarkę elektrolitową
7. Wpływ treningu na równowagę kwasowo-zasadową
8. Analiza wyników gazometrii w omawianych przypadkach klinicznych.

Autonomiczny układ nerwowy.
1. Budowa autonomicznego układu nerwowego (AUN)
2. Neuroprzekaźniki AUN
3. Zwoje układu autonomicznego. Przekazywanie pobudzenia w zwojach autonomicznych. Procesy hamowania w zwojach
4. Cześć współczulna AUN
• Ośrodki układu współczulnego
• Zwojowe neurony współczulne i zakończenia synaptyczne: budowa, neurotransmitery, receptory pre- i postsynaptyczne
• Działanie części współczulnej AUN na narządy
5. Cześć przywspółczulna AUN
• Ośrodki układu współczulnego i neurony przedzwojowe
• Zwojowe neurony przywspółczulne i zakończenia synaptyczne: budowa, neurotransmitery, receptory pre- i postsynaptyczne
• Działanie części przywspółczulnej AUN na narządy

Fizjologia układu ruchowego. Odruchy rdzeniowe.
1. Motoneurony rdzenia kręgowego
2. Komórki Renshawa - hamowanie zwrotne motoneuronu
3. Budowa i funkcje narządów ścięgnistych Golgiego
4. Odruchy rdzeniowe - odruch na rozciąganie, odruch z narządów ścięgnistych Golgiego (odwrócony odruch na rozciąganie), odruch obronny
5. Kontrola napięcia mięśniowego przez odruchy proprioceptywne. Znaczenie motoneuronów gamma w regulacji napięcia mięśni szkieletowych
6. Rola opuszki i mostu w regulacji czynności ruchowych

Podstawy badania neurologicznego
Nauka korzystania z młoteczka neurologicznego; badanie odruchu na rozciąganie mięśnia z kończyn dolnych i kończyn górnych, odruchu kolanowego, odruchu ze ścięgna Achillesa, z mięśnia trójgłowego i z mięśnia dwugłowego ramienia.

Fizjologia narządów zmysłów.
Słuch, węch i smak
1. Budowa ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego
2. Mechanizm przewodzenia dźwięków
3. Drogi słuchowe. Kora słuchowa. Metody badania słuchu (audiometria)
4. Przyczyny i skutki ubytków słuchu
5. Kodowanie informacji w uchu wewnętrznym rola komórek włosowatych warstwy wewnętrznej i zewnętrznej. Echo Kempa
6. Słyszenie przestrzenne
7. Reprezentacje korowe i podkorowe słuchu
Węch i smak:
1. Budowa i czynności komórek węchowych. Białka receptorowe. Ośrodki węchowe podkorowe i korowe
2. Budowa i czynność komórek smakowych. Drogi czucia smaku i ośrodki korowe czucia smaku

Fizjologia narządów zmysłów. Wzrok:
1. Budowa oka, właściwości optyczne oka, pobudzenie fotoreceptorów
2. Pola recepcyjne komórek zwojowych siatkówki (zdolność rozdzielcza oka)
3. Adaptacja oka do świata i ciemność
4. Wady refrakcji oka (krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm)
5. Zaburzenia ostrości wzroku oraz widzenia barw. Ubytki w polu widzenia
6. Widzenie przestrzenne i zaburzenia widzenia stereoskopowego
7. Unerwienie wegetatywne oka (akomodacja oka, regulacja szerokości źrenicy). Znaczenie w diagnostyce uszkodzeń OUN
8. Unerwienie ruchowe oka, mięśnie sterujące ruchami gałek ocznych. Znaczenie ruchu gałek ocznych w diagnostyce uszkodzeń nerwów i OUN

Nauka badania ostrości wzroku, badanie zdolności widzenia barw (tablice Ishihary), reakcja źrenicy na światło, zbieżność i akomodację; badanie słuchu za pomocą stroików: próba Rinnego i próba Webera.

Wstęp do fizjologii układu oddechowego.
Postawy fizjologiczne procesu oddychania:
1. Funkcjonalna anatomia układu oddechowego – fizjologiczne znaczenie poszczególnych przestrzeni anatomicznych
2. Budowa i funkcja drzewa oskrzelowego, mięśnie oddechowe
3. Unerwienie dróg oddechowych
4. Struktura i funkcja pęcherzyka płucnego, wymiana gazowa
5. Jama opłucnej, geneza ciśnienia w jamie opłucnej , zależność ciśnienia od fazy cyklu oddechowego
6. Napięcie powierzchniowe. Funkcja surfaktantu
7. Przeciek płucny. Krążenie płucne. Budowa ściany naczyń krążenia płucnego Ciśnienie i opór przepływu w krążeniu płucnym
8. Regulacja światła naczyń płucnych, wpływ prężności tlenu na mięśnie gładkie naczyń płucnych

Regulacja czynności układu oddechowego:
1. Nerwowa i humoralna regulacja czynności układu oddechowego
2. Chemiczna i nerwowa regulacja oddychania, powstawanie wzorca oddechowego – patologiczne wzorce oddechowe
3. Regulacja ośrodka oddechowego; receptory ośrodkowe i obwodowe. Receptory dróg oddechowych i płuc oraz związane z nimi odruchy (kaszel, ziewanie, reakcja na wdychanie substancji toksycznych)

Techniki badania przedmiotowego klatki piersiowej. Nauka osłuchiwania. Dźwięki podstawowe i dodatkowe, inne zjawiska osłuchowe.

Podstawy anatomiczne i biofizyczne procesu oddychania.
1. Biomechanika cyklu oddechowego
2. Objętość i pojemność płuc. Przestrzeń martwa – fizjologiczna, anatomiczna
3. Wentylacja minutowa płuc, wentylacja przestrzeni martwej, wentylacja pęcherzykowa, transport gazów
4. Opory układu oddechowego – sprężyste, niesprężyste, przepływu, podatność klatki piersiowej i płuc
5. Praca mięśni oddechowych

Fizjologia kliniczna układu oddechowego:
1. Omówienie podstawowych testów diagnostycznych układu oddechowego
2. Technika wykonywania spirometrii
3. Interpretacja wyników spirometrii

Fizjologia układu ruchowego. Regulacja napięcia mięśniowego.
1. Rodzaje jednostek motorycznych
2. Receptory mięśni szkieletowych
3. Budowa i funkcje wrzecion mięśniowych. Czuciowe i ruchowe unerwienie włókien mięśni szkieletowych

Fizjologia mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych:
1. Klasyfikacja włókien mięśniowych
2. Struktura włókna mięśniowego. Różnice pomiędzy budową mięśni szkieletowych, mięśni gładkich oraz mięśnia sercowego
3. Rodzaje kanałów wapniowych. Rola wapnia w skurczu mięśni
4. Cykl mostka mięśnia gładkiego, mechanizm skurczu mięśni gładkich
5. Podział czynnościowy mięśni gładkich
1. Mięśnie szkieletowe - jednostka motoryczna (miofilamenty)
2. Budowa sarkomeru
3. Budowa i funkcja synapsy nerwowo-mięśniowej
4. Cykl mostka, sprężenie elektro-mechaniczne
5. Rodzaje skurczów: pojedynczy i tężcowy, skurcz izotoniczny, izometryczny i auksotoniczny
6. Zależność siły skurczu mięśnia od obciążenia.
7. Zależność szybkości skracania mięśnia od obciążenia, prawo Hilla, zależność siły skurczu mięśnia od jego długości – prawo Franka-Starlinga
8. Mechanizmy regulacji siły skurczu mięśnia szkieletowego
9. Metabolizm energetyczny mięśnia szkieletowego oraz podział metaboliczny mięśni szkieletowych

Fizjologia układu sercowo-naczyniowego I. Hemodynamika serca.
1. Budowa kardiomiocytów
2. Komórki szybko- i wolno depolaryzujących się:
• Charakterystyka czynnościowa
• Geneza potencjału czynnościowego
• Budowa i właściwości układu bodźco-przewodzącego serca
3. Fazy cyklu sercowego.
4. Ciśnienia w jamach serca w poszczególnych fazach cyklu
5. Tony i szmery serca

Fizjologia układu sercowo-naczyniowego I. Hemodynamika serca. Regulacja siły skurczu mięśnia sercowego. Zasady krążenia krwi.
1. Podstawowe parametry hemodynamiczne serca:
• Objętość późnorozkurczowa
• Objętość późnoskurczowa
• Objętość wyrzutowa
• Frakcja wyrzutowa
• Częstość skurczów serca
• Pojemność minutowa
2. Regulacja siły skurczu mięśnia sercowego
• Pojęcie obciążenia wstępnego oraz następczego serca
• Prawo Franka-Starlinga (regulacja heterometryczna)
• Kurczliwość mięśnia sercowego (regulacja homometryczna)
• Wpływ obciążenia następczego na szybkość skracania mięśnia sercowego (prawo Hilla)

Zasady krążenia krwi:
• Czynnościowy podział układu krążenia
• Budowa ściany naczyń tętniczych i żylnych
• Czynniki warunkujące wielkość średnicy naczyń tętniczych i żylnych
• Zasady przepływu krwi w naczyniach:
o Zasada ciągłości przepływu
o Prawo Poiseuille'a
• Podstawowe pojęcia hemodynamiczne
o Pojemność minutowa serca
o Ciśnienie tętnicze - skurczowe, rozkurczowe, pulsacyjne, średnie
o Całkowity opór obwodowy
o Tętno tętnicze i żylne
o Powrót żylny
• Zależność pomiędzy ciśnieniem w przedsionku, pojemnością minutową oraz powrotem żylnym

Krew - składniki morfotyczne krwi oraz ich znaczenie
1. Podział i funkcje leukocytów
2. Funkcje płytek krwi
3. Przydatność kliniczna odczynu Biernackiego (OB)
4. Zmiany patologiczne w układzie czerwonokrwinkowym - niedokrwistości, policytemie, hemoglobinopatie, hemoglobinuria
5. Przyczyny niedoboru i nadmiaru żelaza w organizmie - wybrane jednostki chorobowe
6. Zmiany patologiczne w układzie białokrwinkowym - leukocytoza, leukopenia

Hematopoeza. Układ czerwonokrwinkowy
1. Hematopoeza
2. Budowa i funkcje erytrocytów
3. Hemoglobina - rodzaje, właściwości
4. Krzywa dysocjacji hemoglobiny
5. Transport gazów we krwi
6. Rola erytropoetyny

Proces hemostazy
1. Hemostaza - rola śródbłonka, płytek krwi i czynników krzepnięcia
2. Kaskada krzepnięcia
3. Wybrane zaburzenia hemostazy
4. Układ fibrynolizy
5. Endogenne antykoagulanty
6. Kliniczne wskaźniki hemostazy - czas krwawienia, krzepnięcia, protrombinowy
7.Zaburzenia hemostazy. Skazy krwotoczne. Niedobory endogennych antykoagulantów

Przydatność kliniczna oceny parametrów czerwonokrwinkowych.
1. Badanie morfotyczne krwi (morfologia) - przydatność kliniczna
2. Gospodarka żelaza. Badania biochemiczne
3. Grupy krwi, konflikt serologiczny w grupach głównych, próba krzyżowa - definicja, zastosowanie kliniczne

Fizjologia układu sercowo-naczyniowego II:
1. Ciśnienie tętnicze
2. Struktury ośrodkowego układu nerwowego regulujące wartości ciśnienia tętniczego
3. Regulacja ciśnienia tętniczego krwi:
• Krótkoterminowa – autonomiczny układ nerwowy i odruchy krążeniowe
• Długoterminowa – nerka, osoczowy układ renina-angiotensyna-aldosteron, układ wazonergiczny, układ peptydów natriuretycznych

Fizjologia układu sercowo-naczyniowego II. Nerwowa i humoralna regulacja czynności układu sercowo- naczyniowego:
1. Działanie ośrodkowe angiotensyny i wazopresyny
2. Odruchy krążeniowe:
• Odruch z baroreceptorów - reakcja ortostatyczna
• Odruch z mechanoreceptorów obszaru sercowo- płucnego (odruch Bainbridge'a)
• Odruch krążeniowy z chemoreceptorów tętniczych
• Odruch Bezolda-Jarischa
• Odruch na nurkowanie
• Próba Valsalvy (etapy i znaczenie)

Gospodarka wapniowo-fosforanowa

Fizjologia układu moczowego.
1. Anatomia czynnościowa nerek
2. Struktura i funkcja nefronu
3. Odrębności czynnościowe i anatomiczne krążenia nerkowego
4. Mechanizm i regulacja powstawania moczu pierwotnego (filtracja kłębuszkowa: błona filtracyjna, efektywne ciśnienie filtracyjne)
5. Transport kanalikowy. Równowaga kłębuszkowo-kanalikowa
6. Zagęszczanie i rozcieńczanie moczu: wzmacniacz i wymiennik przeciwprądowy, rola mocznika
7. Regulacja gospodarki wapniowo- fosforanowej przez nerki
8. Hormonalna funkcja nerek (erytropoetyna, witamina D)
9. Rola nerek w regulacji ciśnienia tętniczego

Regulacja działania i ocena funkcjonowania układu moczowego.
1. Regulacja przepływu nerkowego i transportu kanalikowego – neurogenna (unerwienie nerek, odruchowa regulacja), hormonalna i humoralna (układ renina – angiotensyna – aldosteron, wazopresyna, endoteliny, tlenek azotu, peptydy natriuretyczne, dopamina, adrenomodullina, cytokiny)
2. Diureza presyjna. Inne przyczyny zmian diurezy
3. Pojęcie klirensu nerkowego. Klirens kreatyniny – metody wyliczania (wzór Cockrofta - Gaulta i reguła MDRD), znaczenie kliniczne
4. Analiza składu moczu ostatecznego, interpretacja badania ogólnego moczu

II semestr

Fizjologia układu sercowo-naczyniowego III. Podstawy elektrokardiografii:
1. Odprowadzenia elektrokardiograficzne i osie odprowadzeń kończynowych:
• Dwubiegunowych
• Jednobiegunowych
• Przedsercowych
2. Załamki, odstępy i odcinki elektrokardiogramu - mechanizm powstawania
3. Określenie rytmu serca - cechy rytmu zatokowego
4. Oś elektryczna serca - znaczenie kliniczne

Technika przeprowadzania badania EKG:
1. Aparatura do badania EKG
2. Technika wykonywania EKG spoczynkowego i wysiłkowego
3. Odczytywanie i interpretacja zapisu EKG
4. Próby czynnościowe

Nauka wykonywania badania EKG spoczynkowego. Rejestracja i analiza zapisu EKG.

Fizjologia cyklu miesiączkowego. Owulacja i zapłodnienie.
2. Rozwój narządów płciowych męskich i żeńskich
3. Znaczenie hormonów płciowych
4. Dojrzewanie płciowe
5. Menopauza i okres okołomenopauzalny

Układ przedsionkowy. Opuszkowe, mostowe i śródmózgowe obszary kontrolujące ruch. Kora ruchowa. Zwoje podstawy. Móżdżek.
1. Budowa i funkcje aparatu przedsionkowego:
• Mechanizm przetwarzania sygnału w komórkach włosowych
• Funkcja kanałów półkolistych. Przekazywanie pobudzenia do nerwu przedsionkowego
• Funkcja woreczka i łagiewki
• Połączenia nerwowe aparatu przedsionkowego
• Jądra przedsionkowe. Układ przedsionkowo-rdzeniowy
• Regulacja napięcia mięśniowego i równowagi ciała przez układ przedsionkowy
• Interakcja układu przedsionkowego z układem wzrokowym - odruch przedsionkowo-oczny, oczopląs porotacyjny i lokomocyjny
2. Organizacja i czynność móżdżku:
• Podział czynnościowy móżdżku
• Organizacja neuronalna kory móżdżku struktury kory móżdżku
• Połączenia móżdżku
• Rola móżdżku w utrzymaniu postawy ciała, regulacji napięcia mięśniowego, koordynacji ruchów dowolnych
• Efekty uszkodzenia móżdżku
3. Kora ruchowo-czuciowa:
• Organizacja neuronów kory motorycznej i połączenia z innymi obszarami kory mózgowej etapy tworzenia ruchu
• Zstępujące drogi ruchowe - drogi korowo-rdzeniowe, drogi ruchowe pochodzące z pnia mózgu
4. Jądra podstawy
• Regulacja czynności motorycznej przez jądra podstawy (pętla skorupy, pętla jądra ogoniastego)
• Mechanizm planowania i wykonywania ruchów dowolnych

Oś podwzgórzowo-przysadkowa
Oś podwzgórzowo-przysadkowa i sprzężenie zwrotne:
• Podwzgórzowe hormony uwalniające i hamujące
• Hormony przedniego płata przysadki

S. Gruczoł tarczowy
• Budowa tarczycy, rozmieszczenie i metabolizm jodu
• Biosynteza, uwalnianie i transport hormonów tarczycy
• Regulacja wydzielania hormonów tarczycy
• Skutki fizjologiczne działania hormonów tarczycy

Kora nadnerczy
• Morfologia kory nadnerczy
• Biosynteza i struktura hormonów kory nadnerczy
• Regulacja wydzielania CRH, ACTH i hormonów kory nadnerczy (kortyzolu)
• Transport do tkanek docelowych i metabolizm hormonów kory nadnerczy
• Działanie glikokortykosteroidów

Czynność bioelektryczna mózgu (EEG). Rytmy biologiczne. Fizjologia snu i czuwania. Organizacja struktur układu limbicznego.
Czynność bioelektryczna mózgu (EEG):
1. Teoretyczne podstawy występowania czynności bioelektrycznej mózgu
2. Podstawowe fale i analiza zapisu EEG
3. Epilepsja, zapis EEG w trakcie stanów absencyjnych, epilepsji skroniowej i uogólnionych wyładowań epileptycznych
4. Patofizjologiczne podłoże zespołów napadowych
Sen:
1. Dobowa rytmika snu i czuwania.
2. Rola tworu siatkowatego – opuszki, śródmózgowia, wzgórza i podwzgórza w regulacji stanu czuwania i snu
3. Fazy i okresy snu u człowieka. Analiza zapisu EEG w śnie wolnofalowym i fazie snu REM. Charakterystyka poszczególnych faz snu
4. Charakterystyka i znaczenie fizjologiczne snu REM i NREM
5. Zaburzenia snu: narkolepsja, zespół snu z bezdechem (obturacyjny bezdech), somnambulizm, zaburzenia snu w depresji
Rytmy biologiczne:
1. Definicja i rodzaje rytmów biologicznych
2. Synchronizator biologiczny, zegar biologiczny
3. Neurofizjologiczny mechanizm sterowania rytmem okołodobowym czynności fizjologicznych (w tym wydzielania hormonów) i psychicznych
4. Desynchronizacja rytmów biologicznych
Układ limbiczny:
1. Charakterystyka struktur układu limbicznego ze szczególnym uwzględnieniem ciała migdałowatego i jego połączeń z innymi obszarami mózgu. Funkcje kory przedczołowej
2. Interakcja pomiędzy układem limbicznym i autonomicznym
Fizjologia zachowania:
1. Zachowanie wrodzone - odruch bezwarunkowy, instynkt, imprinting, popęd, zaspakajanie popędu
2. Zachowanie nabyte w wyniku uczenia asocjacyjnego - klasyczny odruch warunkowy, instrumentalny odruch warunkowy, instrumentalne odruchy obronne
3. Pamięć stanów emocjonalnych w tym warunkowanie reakcji strachu i stany lękowe. Układ nagrody i kary. Regulacja nastroju
Uczenie się i pamięć:
1. Pojęcie uczenia się i pamięci. Podział pamięci. Poglądy na istotę śladu pamięciowego. Długotrwałe wzmocnienie synaptyczne i długotrwała depresja synaptyczna.
2. Metody oceny koncentracji uwagi i zapamiętywania. Amnezja wsteczna i następcza.
3. Patofizjologia zaburzeń nastroju oraz psychoz (zespoły depresyjne, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia).
4. Zespoły otępienne (choroba Alzheimera, otępienie naczyniopochodne)

Fizjologia układu sercowo-naczyniowego IV. Rola śródbłonka w regulacji światła naczyń.
1. Śródbłonek jako narząd wydzielania. Regulacja światła naczyń przez czynniki wydzielane przez śródbłonek:
• Tlenek azotu
• Prostacyklina
• Prostaglandyny
• Tromboksan
• Endotelina
2. Czynniki warunkujące wielkość średnicy naczyń tętniczych i żylnych:
• Podstawowe napięcie miogenne ściany naczyń
• Wpływ unerwienia na mięśnie gładkie naczyń
• Wpływ metabolitów na mięśnie gładkie naczyń

Regulacja krążenia w poszczególnych narządach. Mikrokrążenie.
1. Regulacja przepływu krwi przez narządy:
• Krążenie wieńcowe:
o Anatomia krążenia wieńcowego
o Metabolizm mięśnia sercowego
o Czynniki warunkujące wydatek energetyczny mięśnia sercowego
o Regulacja światła tętnic wieńcowych (autoregulacja, regulacja za pośrednictwem lokalnie wydzielanych czynników, wpływ układu autonomicznego na przepływ wieńcowy)
o Rezerwa wieńcowa
• Krążenie mózgowe:
o Autoregulacja przepływu mózgowego
o Wpływ grawitacji na krążenie mózgowe
o Rola tlenu i dwutlenku węgla w regulacji światła naczyń mózgowych
o Wpływ zmian ciśnienia śródczaszkowego na przepływ mózgowy (objaw Cushinga)
2. Charakterystyka naczyń mikrokrążenia:
• Właściwości przepływu przez naczynia włosowate
• Procesy wymiany przez ścianę naczyń włosowatych (procesy dyfuzji, filtracji i reabsorpcji)
• Mechanizmy regulacji mikrokrążenia:
o Autoregulacja przepływu
o Przekrwienie czynnościowe i reaktywne
• Rola komórek śródbłonka w regulacji mikrokrążenia

Zmiany w funkcjonowaniu poszczególnych układów u kobiety ciężarnej (krążenia, oddechowego, moczowego, pokarmowego i inne)

Przebieg porodu fizjologicznego:
1. Znaczenie i przebieg czynności skurczowej macicy
2. Zwiastuny porodu
3. Cechy porodu fizjologicznego
4. Czynniki porodowe
5. Położenie, ułożenie, ustawienie płodu
6. Okresy porodu.

Wprowadzenie do kardiotokografii. Omówienie wybranych przypadków klinicznych

Odporność wrodzona i nabyta:
1. Odpowiedź immunologiczna
2. Odpowiedzi swoiste
3. Odpowiedzi nieswoiste

Specyficzne odpowiedzi immunologiczne:
1. Rodzaje odpowiedzi immunologicznej w infekcjach bakteryjnych i wirusowych
2. Reakcje alergiczne
3. Mechanizmy nadzoru immunologicznego
4. Działanie stresu a układ immunologiczny

Czynność endokrynna trzustki
1. Insulina
• Biosynteza i budowa insuliny
• Neurogenna i hormonalna kontrola wydzielania insuliny, rola układu autonomicznego, substratów i hormonów przewodu pokarmowego
• Mechanizm działania insuliny, receptory insuliny, regulacja receptorów insuliny, wewnątrzkomórkowe przekaźniki działania insuliny
• Regulacja gospodarki węglowodanowej, lipidowej i białkowej przez insulinę
2.Glukagon
• Neurogenna i hormonalna regulacja wydzielania glukagonu
• Mechanizm działania glukagonu
• Regulacja gospodarki węglowodanowej i lipidowej przez glukagon

Procesy termoregulacji. Regulacja głodu i sytości. Bilans energetyczny ustroju. Zaburzenia odżywiania

Fizjologia układu pokarmowego.
Ogólna struktura układu pokarmowego człowieka
Autonomiczny układ jelitowy
Motoryka przewodu pokarmowego

Znaczenie hormonów przewodu pokarmowego.
Czynność wydzielnicza gruczołów trawiennych i ich regulacja (wydzielanie śliny, żołądkowe, trzustkowe, jelitowe)
Trawienie i wchłanianie (wody, elektrolitów, witamin, węglowodanów, białek, tłuszczów)
Budowa i funkcje egzokrynnej części trzustki

Fizjologia wysiłku fizycznego. Energetyka wysiłkowa.
1. Źródła energii do pracy mięśni szkieletowych
2. Wykorzystanie źródeł energii w zależności od rodzaju, czasu trwania i intensywności wysiłku
3. Spoczynkowe i wysiłkowe pochłanianie tlenu
4. Deficyt i dług tlenowy. Równowaga czynnościowa podczas pracy fizycznej
5. Współczynnik oddechowy
6. Współczynnik pracy użytecznej
7. Metody pomiaru wydolności i ich uzasadnienie fizjologiczne

Klasyfikacja wysiłków fizycznych:
• Wysiłki dynamiczne i statyczne
• Wysiłki lokalne i ogólne
• Wysiłek submaksymalny i maksymalny
2. Wydolność tlenowa: czynniki decydujące o ilości tlenu dostarczanego do tkanek przez układ krążenia
3. Adaptacja do dynamicznego i statycznego wysiłku fizycznego:
• Układu krążenia
• Układu oddechowego
4. Wpływ pozycji ciała na zmiany parametrów hemodynamicznych podczas wysiłków fizycznych
5. Zmiany hormonalne w trakcie wysiłku
6. Wpływ regularnych wysiłków fizycznych na wydolność człowieka
7. Wpływ wieku, płci i wydolności fizycznej na adaptację do wysiłku fizycznego
8. Adaptacja do wysiłku fizycznego osób z chorobami układu krążenia i układu oddechowego. Tolerancja wysiłkowa osób po transplantacji serca
9. Przeciwwskazania do wykonywania wysiłków statycznych lokalnych i ogólnych
10. Elektrokardiografia wysiłkowa: Wartość diagnostyczna elektrokardiografii wysiłkowej w chorobie niedokrwiennej serca, nadciśnieniu tętniczym i zaburzeniach rytmu serca. Wskazania i przeciwwskazania do wykonania testu wysiłkowego
11. Korzystne efekty treningu fizycznego w wybranych schorzeniach (choroby układu krążenia, cukrzyca, POCHP, astma oskrzelowa)
12. Ujemne skutki przetrenowania (zespół przetrenowania)

Wybrane zagadnienia z zakresu immunologii

Mechanizmy adaptacji człowieka do warunków ekstremalnych:
• Oddychanie w warunkach obniżonego ciśnienia atmosferycznego
• Aklimatyzacja do niskiego ciśnienia parcjalnego tlenu
• Wpływ podwyższonego ciśnienia na organizm
• Fizjologia i patofizjologia nurkowania

Procesy starzenia organizmu.

Prezentacje studenckie

Literatura obowiązkowa:
1. Silverthorn DU. Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, PZWL najnowsze wydanie

Literatura uzupełniająca:
1. Konturek SJ. Fizjologia człowieka. Konturek, Edra Urban&Partner najnowsze wydanie
2. Traczyk WZ, Trzebski A. Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, PZWL najnowsze wydanie