Sztuka transgresywna w perspektywie muzealnej WH-KON-MU-ST
Zajęcia mają na celu odkrywanie i analizę wymiaru estetyczno-etycznego współczesnej sztuki i jej miejsca w przestrzeni muzealnej. Zajęcia służą rozwijaniu u studentów umiejętności rozumienia dynamiki przemian artystycznych w perspektywie społecznej i etycznej oraz identyfikowania wartości i norm obecnych w kluczowych obszarach życia kulturowego. W trakcie zajęć studenci, pod opieką prowadzącego, analizują etyczne aspekty współczesnych procesów artystycznych w oparciu o wybrane koncepcje najważniejszych współczesnych autorów z zakresu muzeologii. Autorzy ci stanowią punkt odniesienia do interpretacji zjawisk, takich jak bioart, tabu, irreligia, abiekcja, skandal, erotyzm czy ciało oraz problematyki wystawiania dzieł wykorzystujących te zjawiska w przestrzeni muzealnej. Zajęcia mają charakter analityczno-interpretacyjny. Prowadzący towarzyszy studentom w procesie krytycznego namysłu, wspierając ich w wypracowywaniu własnej, świadomej perspektywy etycznej wobec współczesnej sztuki, z uwzględnieniem pluralizmu stanowisk oraz odpowiedzialności jednostki w życiu społecznym.
Cele przedmiotu
• Zapoznanie studentów z kluczowymi pojęciami z zakresu teorii transgresji w sztuce współczesnej.
• Analiza wybranych przypadków wystawiania dzieł kontrowersyjnych i reakcji społeczno-instytucjonalnych.
• Rozwinięcie umiejętności krytycznej analizy praktyk kuratorskich oraz polityki muzealnej.
• Przygotowanie studentów do prowadzenia merytorycznej dyskusji na temat wolności artystycznej i granic prezentacji sztuki.
Zakres tematyczny
1. Wprowadzenie do pojęcia transgresji
Definicje transgresji w teorii kultury i filozofii (m.in. G. Bataille, M. Foucault).
Omówienie celu i struktury zajęć.
2. Muzeum jako przestrzeń normy i kontestacji
Klasyczna funkcja muzeum a wyzwania sztuki współczesnej.
Proces instytucjonalizacji buntu – od awangardy do sztuki współczesnej.
3. Przekraczanie granic estetycznych i formalnych
Od Antysztuki do Action Paintingu i konceptualizmu.
Odmowa tradycyjnego obiektu artystycznego w kolekcji muzealnej.
4. Ciało jako medium i obiekt (Body Art i Akcjonizm)
Wyzwania konserwatorskie i dokumentacyjne w wystawianiu performansu.
Etos i granice eksponowania sztuki ciała w przestrzeni publicznej.
5. Krytyka instytucjonalna
Sztuka skierowana przeciwko samemu muzeum (np. H. Haacke, M. Broodthaers).
Jak instytucja odpowiada na krytykę ze strony artystów?
6. Transgresja religijna i symboliczna
Symbolika religijna w sztuce współczesnej i jej prezentacja.
Studia przypadków: dyskusje i spory wokół dzieł kontrowersyjnych.
7. Sztuka, biologia i technologia (Bio Art)
Granice bioetyczne w sztuce współczesnej.
Wyzwania logistyczne i prawne przy wystawianiu żywych organizmów lub materii biologicznej.
8. Cenzura, protest i reakcja społeczna
Reakcje publiczności, mediów i polityków na trudne ekspozycje.
Zjawisko protestu w przestrzeni muzeum.
9. Rola kuratora i strategia wystawiennicza
Jak budować narrację wokół prac trudnych i prowokacyjnych?
Oznaczenia wiekowe, komentarze autorskie i programy edukacyjne.
10. Sztuka transgresyjna jako twórczość efemeryczna
Problem dokumentacji i archiwizacji dzieł efemerycznych.
11, Re-enactment w muzeach i galeriach
"Niekonserwatywna konserwacja", alternatywa dla dokumentacji, reperformance
12. Polityka gromadzenia zbiorów (Akwizycja)
Czy muzeum powinno kupować dzieła wywołujące silne kontrowersje?
Debata wokół wartości artystycznej a trwałości materialnej.
13. Debaty i studia przypadków (Case Studies) – część 1
Analiza wybranych wystaw z historii polskiego i światowego muzealnictwa.
14. Debaty i studia przypadków (Case Studies) – część 2
Prezentacje projektów studenckich i dyskusja grupowa.
15. Podsumowanie przedmiotu
Przyszłość transgresji w zmieniającym się świecie instytucji kultury.
Zaliczenie przedmiotu.
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Koordynatorzy przedmiotu
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Wymagania wstępne
Efekty uczenia się
1. WIEDZA
W zakresie efektu KU1_W04 student:
1: Identyfikuje i charakteryzuje przełomowe epoki, nurty artystyczne oraz kluczowe wydarzenia w historii kultury mające wpływ na kształtowanie się postaw transgresyjnych w sztuce.
2: Wyjaśnia, jak czynniki polityczne, gospodarcze i społeczne wpływają na ewolucję stosunku do własnego ciała, płci, ról społecznych, ograniczeń prawnych i społecznych oraz i zmian w stylach życia.
3: Wskazuje i analizuje na przykładzie działań artystycznych długofalowe konsekwencje przemian kulturowych dla współczesnego społeczeństwa.
W zakresie efektu KU1_W05 student:
1: Definiuje podstawowe pojęcia z zakresu teorii kultury artystycznej i muzeologicznej oraz specyfikę sztuki transgresyjnej w perspektywie muzealnej,
2: Charakteryzuje wybrane metody, szkoły i metodyki badawcze służące do badania i wartościowania dzieł sztuki transgresyjnej (np. semiotyka, ikonografia, psychoanaliza, hermeneutyka).
3: Opisuje uwarunkowania psychologiczne, społeczne i estetyczne towarzyszące procesowi twórczemu.
2. UMIEJĘTNOŚCI
W zakresie efektu KU1_U04 student:
1: Stosuje poznane metody badawcze do samodzielnej, krytycznej analizy oraz interpretacji różnorodnych wytworów sztuki transgresyjnej.
2: Określa siłę i charakter oddziaływania wybranego dzieła lub zjawiska na odbiorców oraz opinię publiczną.
3: Umiejscawia w przestrzeni muzealnej badany obiekt sztuki w odpowiednim kontekście historyczno-społecznym i wyjaśnia jego relacje z innymi zjawiskami danej epoki.
3. KOMPETENCJE SPOŁECZNE
W zakresie efektu KU1_K02 student:
1: Wykorzystuje wiedzę z zakresu kulturoznawstwa do merytorycznej dyskusji na temat istotnych, współczesnych wyzwań i debat społeczno-kulturowych związanych z fenomenami sztuki transgresyjnej.
2: Dostrzega w dziełach sztuki transgresyjnej i diagnozuje problemy o charakterze kulturowym (np. wykluczenie, konflikty wartości, przemiany tożsamości) oraz proponuje ich merytoryczne rozwiązania.
3: Wykazuje postawę otwartości, krytycznego myślenia i odpowiedzialności w ocenie zjawisk artystycznych zachodzących w przestrzeni muzealnej
Kryteria oceniania
1) Aktywność i udział w dyskusjach - 20% (Gotowość do zabierania głosu, znajomość tekstów źródłowych, umiejętność formułowania rzeczowych argumentów podczas analizy dzieł sztuki i przypadków muzealnych).
2) Prezentacja i opis / Studium przypadku (Case Study) - 40% (Przygotowanie i przedstawienie analizy wybranej wystawy, dzieła transgresyjnego lub kontrowersji muzealnej. Ocenia się dobór materiałów, strukturę wypowiedzi i poprawność metodologiczną).
3) zaliczenie podanej literatury - 40%
Kryteria oceny
1) Warstwa merytoryczna i teoretyczna (40%):
Poprawne stosowanie pojęć z zakresu teorii transgresji (np. abiekcja, tabu, liminalność) oraz muzeologii.
Umiejętność osadzenia wybranego problemu lub dzieła w szerszym kontekście historyczno-sztucznym i instytucjonalnym.
2) Analiza krytyczna i samodzielność myślenia (30%):
Umiejętność formułowania własnych wniosków i tez badawczych.
Unikanie opisowości na rzecz problematyzacji zagadnienia (np. ocena strategii wystawienniczych, etyki kuratorskiej czy reakcji odbiorców).
3) Wykorzystanie literatury (15%):
Prawidłowe i adekwatne dobieranie lektur podstawowych oraz uzupełniających.
Krytyczny stosunek do wykorzystywanych źródeł.
4) Struktura, styl i wymogi formalne (15%):
Logiczny układ pracy (wstęp, teza, rozwinięcie, podsumowanie).
Poprawność językowa, styl naukowy oraz prawidłowo sporządzony aparat krytyczny (przypisy i bibliografia).
Skala ocen i wymagania jakościowe
- Bardzo dobry (5.0): Wybitne opanowanie materiału teoretycznego. Praca zaliczeniowa i wypowiedzi wykazują wysoki poziom krytycznego myślenia, głęboką znajomość literatury przedmiotu oraz umiejętność twórczego łączenia teorii transgresji z praktyką muzealną. Brak błędów merytorycznych i formalnych.
- Dobry plus (4.5): Bardzo dobra znajomość tematyki i literatury. Praca zawiera trafne analizy i dojrzałe wnioski, z drobnymi potknięciami formalnymi lub wywodami wymagającymi doprecyzowania.
- Dobry (4.0): Prawidłowe opanowanie wiedzy z zakresu przedmiotu. Uczestnik sprawnie posługuje się podstawowymi pojęciami, a praca pisemna spełnia wszystkie wymogi formalne, choć wykazuje stopień analizy bardziej odtwórczy niż krytyczny.
- Dostateczny plus (3.5): Podstawowa wiedza na temat sztuki transgresyjnej i muzeologii. W pracach i wypowiedziach pojawiają się powierzchowne interpretacje lub luki w znajomości literatury obowiązkowej.
- Dostateczny (3.0): Minimalne spełnienie wymagań. Zrozumienie kluczowych pojęć jest powierzchowne, a praca zaliczeniowa zawiera uchybienia strukturalne, wykazuje brak samodzielności w wyciąganiu wniosków lub słabą znajomość lektur.
Literatura
Lektura podstawowa:
M. Foucault, Przedmowa do transgresji, w: tegoż, Szaleństwo i literatura: powiedziane, napisane,; wybrał i oprac. T.Komendant; przeł. B.Banasiak [et al.]; posł. M.P. Markowski, Fundacja "Aletheia"; Warszawa 1999 [bibl. UKSW].
M. Borchardt, Akcjonizm wiedeński – transgresja jako sztuka społecznej negacji, „Er(r)go. Teoria–Literatura–Kultura” Nr 35 (2/2017) – Kanon/Ideologia/Wartość [on line]
E. Wysocka, Re-enactment, czyli niekonserwatywna konserwacja sztuki performance, "Sztuka i Dokumentacja" 2010(3) [on line]
Lektury uzupełniające:
J. Kristeva, Potęga obrzydzenia: esej o wstręcie; przekł. M.Falski, Wyd.Uniwersytetu Jagiellońskiego; Kraków 2007 [bibl. UKSW]
I. Kowalczyk, Ciało i władza: polska sztuka krytyczna lat 90, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2002 [bibl. UKSW]
W. Świątkowska, Re-anactment, "Teatr" 2017(1) [on line]
P. Juszkiewicz, Od rozkoszy historiozofii do „gry w nic”: polska krytyka artystyczna
czasu odwilży", indeks oprac. M. Wiśniowska, Wyd. Naukowe UAM, Poznań 2005 [bibl. UKSW]
M. Ujma, Sztuki wizualne. Sztuka i skandal, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2011 [Bibl. UKSW]
G.Bataille, Erotyzm, przeł. Maryna Ochab, "Słowo/Obraz Terytoria"; Gdańsk 1999 [bibl. UKSW]
T. Warr, A.Jones, The artist's body, Phaidon, London 2002 [bibl. UKSW]
I. Kowalczyk, Ziarkiewicz, Aneta; Kowalczyk, Izabela (red.) – Niebezpieczne związki sztuki z ciałem, Wyd. Galeria Arsenał, Poznań 2002
C. Korsmeyer, Gender w estetyce, Universitas, Kraków 2006
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: