Historia filozofii II WH-FW-I-2-HisFil

Dzieje filozofii zaczynają się w Grecji, a konkretnie w koloniach greckich w Azji Mniejszej (Milet, Efez) w VI wieku przed Chrystusem. Cezurą w dziejach filozofii starożytnej stanowiła postać Sokratesa (zm. 399 przed Chr.), który zainicjował okres wielkiego rozkwitu myśli filozoficznej w Atenach. Od tego momentu Ateny stały się stolicą mądrości filozoficznej. Swoje szkoły założyli tam Platon (Akademia), Arystoteles (Liceum), Epikur i Zenon (szkoła stoicka).
W okresie rzymskim wielkim ośrodkiem filozoficznym stała się również Aleksandria, gdzie narodziła się najważniejsza szkoła filozoficzna późnej starożytności – neoplatonizm, syntetyzująca główne wątki myśli Platona, Arystotelesa i stoicyzmu.
Choć spotkanie filozofii greckiej z objawieniem chrześcijańskim wywołało potężny wstrząs myślowy, który zmusił filozofię do istotnych modyfikacji, to neoplatonizm pozostał filozofią uznawaną za najbliższą chrześcijaństwu. Upraszczając można powiedzieć, że neoplatonizm chrześcijański dominował w filozofii aż do XVII wieku, czyli do Kartezjusza.
Rene Descartes marzył o nowym początku w filozofii. Chciał stworzyć filozofię, która odznaczałaby się pewnością. Pewności tej poszukiwał nie w świecie zewnętrznym (jak to miało miejsce w starożytności), ani na Bogu (jak czyniono w średniowieczu), ale w samym sobie: w człowieku, w jego myśleniu - „myślę, więc jestem” głosiła najsłynniejsza sentencja francuskiego filozofa.
Najznakomitszym kontynuatorem Kartezjusza był Immanuel Kant, zarazem wielki wyraziciel ideałów oświecenia; filozof wzywający do autonomii podmiotu, do tego by odważyć się myśleć („Sapere aude!) samodzielnie, tj. używać rozumu bez obcego kierownictwa.
Syntezą wielkiej tradycji idealistycznej filozofii był Hegel. Był on zarazem wielkim filozofem kultury. Datę jego śmierci – rok 1831 – uznaje się za koniec filozofii nowożytnej.
Filozofia współczesna albo kontynuuje dokonania Hegla (prawica i lewica heglowska) lub tworzy filozofię w opozycji do niego: Kierkegaard, Schopenhauer, Nietzsche. Na tych trzech myślicielach kończy się nasza peregrynacja po dziejach filozofii.

W cyklu 2024/25_L:

Tematyka zajęć:
1. Wprowadzenie ogólne do filozofii nowożytnej.
1.1 Zagadnienie źródeł poznania. Psychologiczna i epistemologiczna wersja zagadnienia. Aprioryzm i empiryzm (skrajny i umiarkowany). Spór empiryzmu i aprioryzmu o charakter twierdzeń matematyki. Konwencjonalizm. Aprioryzm umiarkowany Kanta. Poznanie aprioryczne według fenomenologów. Racjonalizm i irracjonalizm.
1.2 Zagadnienie granic poznania. Dwa rozumienia transcendencji. Zagadnienie immanentnych granic poznania. Epistemologiczny idealizm immanentny (Berkeley, Hume). Epistemologiczny realizm immanentny. Epistemologiczny idealizm transcendentalny. Idealizm transcendentalny Kanta. Realizm. Pozytywizm. Neopozytywizm.
1.3 Zagadnienia metafizyczne. Zagadnienie przedmiotów idealnych. Spór o uniwersalia. Współczesna wersja sporu o uniwersalia. Idealizm subiektywny. Idealizm obiektywny. Dialektyka Hegla. Dialektyka Hegla i dialektyka Marksa. Metafizyczny realizm. Realizm naiwny i krytyczny.
2. Wybrani przedstawiciele filozofii nowożytnej.
2.1 Kartezjusz. Metoda Kartezjusza. Kryterium prawdy. Poznanie Boga i świata. Teoria poznania. Filozofia przyrody. Antropologia. Zagadnienie wolności. Następcy Kartezjusza. Melabranche. Okazjonalizm i ontologizm Melabrache’a. Spinoza. Racjonalizm i panteizm Spinozy. Tożsamość bytu duchowego i cielesnego. Antropologia i etyka Spinozy.
2.2 Franciszek Bacon. Nowa metoda Bacona.
2.3 Galileusz. Metoda naukowa Galileusza.
2.4 Tomasz Hobbes. Materializm i sensualizm. Determinizm. Naturalistyczna teoria społeczeństwa.
2.5 Edward Herbert z Cherbury i koncepcja religii naturalnej.
2.6 John Locke i empiryzm. Nauka o powstawaniu pojęć. Teoria idei Locke’a. Filozofia polityczna Locke’a.
2.7 Anthony Ashley Cooper i koncepcja moralności naturalnej.
2.8 Kant. Krytycyzm Kanta. Krytyka czystego rozumu. Krytyka praktycznego rozumu. Filozofia prawa. Filozofia religii. Fryderyk Henryk Jacobi jako krytyk Kanta.
2.9 Idealizm niemiecki. Fichte. Czysty podmiotowy idealizm Fichtego. Hegel. Przedmiot i ogólne zasady filozofii Hegla. Dialektyka Hegla. Logika. Filozofia przyrody. Filozofia ducha. Heglowska filozofia prawa i państwa.
2.10 Jan Fryderyk Herbart i krytyka idealizmu. Realizm Herbarta.
3. Nowożytna filozofia społeczno-gospodarcza.
3.1 Filozofia społeczna merkantylizmu.
3.2 Filozofia społeczno-gospodarcza fizjokratów.
3.3 Filozofia społeczno-gospodarcza Adama Smitha. Koncepcja „homo oeconomicus”.
4. Elementy filozofii współczesnej.
4.1 Zagadnienie bezpośredniości i pośredniości poznania. Teoria poznania bezpośredniego w fenomenologii. Kartezjańska idea wątpienia metodologicznego i redukcja transcendentalna Husserla.
4.2 Krytyka idei bezpośredniego poznania, kartezjańskiego wątpienia i fenomenologicznej redukcji w filozofii współczesnej. Teoria poznania pośredniego Peircea’a. Teoria znaku. Krytyka idei epoche (bezzałożeniowości poznania). Pragmatyzm Peircea’a. Filozofia form symbolicznych Cassirera.
4.3. Hermeneutyka. Friedrich Schleiermacher. Johan Gustaw Droysen. Wilhelm Dilthey. Gadamer. Realistyczna hermeneutyka Bettie’go.
4.4 Realizm poznawczy Konrada Lorenza.
4.5 Fenomenologiczna filozofia wartości Schelera i Hartmanna.
5. Egzystencjalizm.
5.1 Kierkegard. Zasadniczy problem egzystencjalny Kierkegarda. Paradoks sokratejski i rozwiązanie Kierkegarda. Sceptycyzm i wiara.
5.2 Nietzsche.
5.3 Egzystencjalizm współczesny. Heideger. Sartre.

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

nie dotyczy

Opis nakładu pracy studenta w ECTS

Punkty ECTS: 30 godz. - wykład - 1 punkt 30 godz. - przygotowanie do egzaminu i opracowanie lektur - 1 punkt

Poziom przedmiotu

podstawowy

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

FW1_W04: FW1_W06: FW1_U03: FW1_K01: FW1_K03:

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Wymagania wstępne

Brak wymagań wstępnych

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2025/26_L:

Robert Pawlik
Joanna Zajkowska

W cyklu 2024/25_L:

Kazimierz Pawłowski
Joanna Zajkowska

Efekty kształcenia

Efekty kształcenia:
FW1_W04:
Student zna badany obszar filozofii, także pod kątem wpływów na kulturę włoską.
FW1_W06:
Student zna i rozumie powiązania istniejące między naukami filologicznymi a historią filozofii
FW1_U03:
Student potrafi formułować, precyzować i opracowywać problemy badawcze, samodzielnie dokonuje wyboru stosownych metod, uzasadnić dobór problemu i metod badawczych, posługując się przy tym poprawną terminologią naukową.
FW1_K01:
Student ma świadomość potrzeby ciągłego pogłębiania swojej wiedzy oraz do jej krytycznej oceny,
FW1_K03:
Student posiada umiejętność rozpoznawania i rozstrzygania dylematów naukowych i etycznych związanych z wykonywaniem pracy filologa zarówno w pracy indywidualnej, jak i zespołowej, uwzględniając aspekty filozoficzne.

Kryteria oceniania

100% egzamin pisemny.

Praktyki zawodowe

brak

Uwagi

W cyklu 2024/25_L:

Uwagi będą przekazywane na wykładach. Obecność na wykładach obowiązkowa. Ma wpływa na zaliczenie semestru.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu WH-FW-I-2-HisFil w USOSweb