Teoria literatury WH-FPZ-I-3-TeorLite

FP1_W03 zna podstawową terminologię nauk humanistycznych z
zakresu literaturoznawstwa
FP1_U01 potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i
poprawnie przekazywać informacje pochodzące z mediów
tradycyjnych i elektronicznych
FP1_U04 potrafi posługiwać się podstawowymi narzędziami
badawczymi z zakresu literaturoznawstwa, potrafi
samodzielnie przeprowadzić analizę i interpretację dzieła
literackiego w celu odsłonięcia jego znaczeń,
aksjologicznych horyzontów, kontekstowych odniesień do
tradycji literackiej i kulturowej, społecznych uwikłań i
miejsca w procesie historyczno-kulturowym
FP1_U07 posiada umiejętność referowania literatury przedmiotu,
merytorycznego argumentowania i formułowania
wniosków
FP1_K01 ma świadomość poziomu swojej wiedzy, rozumie potrzebę
uczenia się, rozwoju osobistego i uczestniczenia w kulturze
przez całe życie
FP1_K07 uczestniczy w życiu kulturalnym, odpowiedzialnie
korzystając z mediów tradycyjnych i elektronicznych ze
świadomością wartości tradycji literackiej i językowej jako
dobra wspólnego

Metody weryfikacji efektów kształcenia:
Wiedza - udział w dyskusji, kolokwium pisemne
Kompetencje społeczne - dyskusja, obserwacja bezpośrednia
Postawy - Obserwacja, dyskusja
Kryteria oceniania:
WIEDZA:
Ocena 2 (ndst.): brak znajomości tekstów obowiązkowych; brak rozumienia problemów omawianych podczas ćwiczeń; niedostateczna znajomość języka polskiego w mowie i w piśmie; brak umiejętności poprawnego zreferowania, w mowie i w piśmie, treści przeczytanych lektur; nieznajomość tytułów tekstów teoretycznych i nazwisk badaczy-literaturoznawców.
Ocena 3 (dost.): ogólnikowa znajomość tekstów lekturowych omawianych na ćwiczeniach; słaba umiejętność poprawnego zreferowania, w mowie i w piśmie, treści przeczytanych lektur; nieznajomość tytułów tekstów teoretycznych i nazwisk badaczy-literaturoznawców; pełna frekwencja (odrobione nieobecności).
Ocena 4 (db.): znajomość tekstów z zakresu lektury obowiązkowej wraz z poprawnością rozumienia głównych tez przy ew. próbach dyskusji; znajomość nazwisk badaczy, historyków i teoretyków literatury, a także ich osiągnięć; poprawne zrozumienie treści przekazanych podczas ćwiczeń; umiejętność poprawnego zreferowania, w mowie i w piśmie, treści przeczytanych lektur; dobra znajomość tytułów opracowań teoretycznych i nazwisk badaczy-literaturoznawców.
Ocena 5 (bdb.): bardzo dobra znajomość treści teoretycznych, dobre zrozumienie problemów literatury teoretycznej, umiejętność dostrzegania różnic między stanowiskami badaczy, samodzielna (krytyczna) interpretacja tez teoretycznych; umiejętność skorelowania wywodu teoretycznego z analizą omawianego na ćwiczeniach dzieła literackiego.
UMIEJĘTNOŚCI:
Ocena 2 (ndst.): brak umiejętności pisemnego (lub ustnego) zreferowania głównych tez rozwijanych w tych tekstach; nieznajomość nazwisk badaczy, historyków i teoretyków literatury, i ich prac; nieumiejętność zredagowania sprawdzianu pisemnego poprawnego pod względem merytorycznym, ortograficznym (3 lub więcej błędów ortograficznych), stylistycznym i interpunkcyjnym.
Ocena 3 (dost.): słaba znajomość podanej literatury przedmiotu; referowanie tekstów w miarę poprawne, ale bez głębszego ich zrozumienia; względna poprawność ortograficzna (dopuszcza się 2 błędy ortograficzne), stylistyczna i interpunkcyjna w pracach pisemnych.
Ocena 4 (db.): umiejętność poprawnej lektury tekstów teoretycznych; rozumienie treści przekazywanych podczas ćwiczeń z możliwością ew. dyskusji o omawianych problemach; poprawność ortograficzna (dopuszcza się 1 błąd ortograficzny), stylistyczna i interpunkcyjna w pracach pisemnych.
Ocena 5 (bdb.): samodzielna i krytyczna lektura tekstów teoretycznych, ew. umiejętność krytycznej oceny tez stawianych przez autorów; pełna poprawność ortograficzna, stylistyczna i interpunkcyjna w pracach pisemnych; samodzielność w ujęciu tematów, dyskusja czy polemika z przedkładanymi problemami.
Kompetencje:
Znajomość podanych lektur teoretycznych.
Umiejętność posłużenia się tezami teoretycznymi w analizie i interpretacji utworów literackich.
Poprawna analiza i interpretacja utworów literackich w aspekcie kategorii, którymi posługuje się teoria literatury.

Literatura pomocnicza

- Słownik terminów literackich, red. M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Wrocław 2000

Podręczniki:
- R. Wellek, A. Warren, Teoria literatury, przeł. M. Żurowski, Warszawa 1976;
- M.R. Mayenowa, Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, Warszawa 1979
- J. Culler, Teoria literatury, przeł. M. Bassaj, Warszawa 1998;
- A. Compagnon, Demon teorii. Literatura a zdrowy rozsądek, Gdańsk 2010;
- Literatura. Teoria. Metodologia, red. Danuta Ulicka, Warszawa 2001.
- A. Burzyńska, M. Markowski, Teorie literatury XX wieku. Podręcznik, Kraków 2009.

Zbiory tekstów teoretycznoliterackich:
- Stylistyka teoretyczna w Polsce, red. K. Budzyk, Warszawa 1946
- Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamiętnika Literackiego", t. I,
red. M. Głowiński i H. Markiewicz, Wrocław 1977; t. 2, red. K. Bartoszyński, M. Głowiński, H. Markiewicz, Wrocław 1988
- Problemy teorii literatury, seria 1- 4, red. H. Markiewicz, Wrocław 1967-1998
- Teoria badań literackich za granicą, red. S. Skwarczyńska, Kraków 1965-1981
- Współczesna teoria badań literackich za granicą, red. H. Markiewicz, Kraków 1965-
- Wiek teorii. Sto lat nowoczesnego literaturoznawstwa polskiego. T. 1 – monografia; t. 1-2 antologia, red. D. Ulicka, Warszawa 2020

Serie wydawnicze:
- Poetyka. Zarys encyklopedyczny, Wrocław 1966-
- Z Dziejów Form Artystycznych w Literaturze Polskiej, Zakład Narodowy Ossolineum, następnie: Katedra Teorii Literatury Uniwersytetu Warszawskiego, następnie: Instytut Badań Literackich PAN, Wrocław 1963- , tomy I - LXXXII (do roku 2000);
[W tomie 82., pt. Genologia dzisiaj, red. W. Bolecki, I. Opacki, znajduje się wykaz wszystkich poprzednio publikowanych tomów]

Ważniejsze czasopisma publikujące artykuły z teorii literatury:
- "Pamiętnik Literacki", "Teksty", "Teksty Drugie", "Zagadnienia Rodzajów Literackich", "Przegląd Humanistyczny", "Tematy i Konteksty"

Literatura obowiązkowa i uzupełniająca:

1.Czym jest teoria literatury?
a) R. Wellek, Teoria, krytyka i historia literatury, (w:) tenże, Pojęcia i problemy nauki o literaturze, Warszawa 1979;
b) S. Skwarczyńska, Miejsce teorii literatury wśród innych dyscyplin literaturoznawczych [w:] tejże, W orbicie literatury, teatru, kultury naukowej, Warszawa 1985;
c) J. Culler, Co to jest teoria? (w:) tenże, Teoria literatury, Warszawa 1998.
d) S. Greenblatt, Czym jest historia literatury?, przeł. K. Kwapisz, „Teksty Drugie” 2005, nr 1-2, s. 155-173
e) M. Saganiak, Poetyka opisowa wśród współczesnych nauk o literaturze, "Tematy i Konteksty" 2013

2. Tekst literacki
a) R. Jakobson, Poetyka w świetle językoznawstwa, "Pamiętnik Literacki " 1960, z. 2
[lub w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą. Antologia, red. H. Markiewicz, t.II, Kraków 1976 [lub w tegoż:] W poszukiwaniu istoty języka. Wybór pism, wyb. i red. nauk. M.R. Mayenowa, Warszawa 1989, t. 2
b) Janusz Sławiński, Wokół teorii języka poetyckiego [w:] Problemy teorii literatury, s. 1, wyb. H. Markiewicz, Wrocław 1987 [lub w:] J. Sławiński, Prace wybrane, t. II: Dzieło - język - tradycja, Kraków 1998.
c) H.-G. Gadamer, Semantyka i hermeneutyka [w:] tegoż, Rozum, słowo, dzieje, Warszawa 1979
d) S. Fish, Czy na tych ćwiczeniach jest tekst?, przeł. A. Szahaj [oraz] Jak rozpoznać wiersz, gdy się go widzi, przeł. A. Grzeliński, w: tegoż, Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. A. Szahaj, Kraków 2002, s. 59-80, 81-98

3. Geneza dzieła:
a) Z. Freud, Pisarz i fantazjowanie, [w:] Teoria badań literackich za granicą, red. S. Skwarczyńska, t. II, cz. 1.
b) C. G. Jung, Psychologia i twórczość, tamże.
c) Maria Janion, Spór o genezę, [w:] tejże, Humanistyka, poznanie, terapia, Warszawa 1982

4. Autor:
a) A. Okopień-Sławińska, Semantyka "ja" literackiego ("Ja" tekstowe wobec "ja" twórcy), [w:] tejże, Semantyka wypowiedzi poetyckiej. (Preliminaria), Wrocław, Ossolineum, 1985 i wyd nast.; [lub w:] Teksty, r. 1981, nr 6; [lub w:] Teoretycznoliterackie tematy i problemy, oprac. J. Sławiński, Wrocław, 1986.
- Aleksandra Okopień-Sławińska, Relacje osobowe w literackiej komunikacji, [w:] tejże, Semantyka wypowiedzi poetyckiej (Preliminaria), wyd. I: Wrocław 1985 (lub II wydanie)
b) R. Barthes, Śmierć autora, "Teksty Drugie", r. 1999, nr 1-2.
c) R. Nycz, Osoba w nowoczesnej literaturze: ślady obecności, [w:] tegoż, Literatura jako trop rzeczywistości. Poetyka epifanii w nowoczesnej literaturze polskiej, Kraków, 2001; [lub w:] Osoba w literaturze i komunikacji literackiej, oprac. E. Balcerzan i in., Warszawa, 2000.

5. Literatura a język:
a) J. Sławiński, Wokół teorii języka poetyckiego, [w:] tegoż, Prace wybrane, t. 2, Kraków 1999
b) R. Ohmann a) Akt mowy a definicja literatury b) Literatura jako akt, "Pamiętnik Literacki" 1980, z. 2

6. Symbol, topos, archetyp i mit:
a) S. Awierincew, W poszukiwaniu symboliki mitu o Edypie, w: tegoż: Na skrzyżowaniu tradycji (szkice o literaturze i kulturze wczesnobizantyjskiej), przeł. D. Ulicka Warszawa 1988, s. 151-174
b) O. Freudenberg, Ślepiec nad urwiskiem, przeł. D. Ulicka, w: tejże, Semantyka kultury, red. D. Ulicka, Kraków 2005, s. s. 73-89
c) H. G. Gadamer, Symbol i alegoria, [w:] Symbole i symbolika, red. M. Głowiński, Warszawa: Czytelnik 1990
d) E. R. Curtius, Topika, [w:] tegoż, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, Warszawa 1977, [lub] Pamiętnik Literacki 1972, z. , [lub w:] Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów Pamiętnika Literackiego, red. M. Głowiński i H. Markiewicz, Wrocław 1977.
e) C. Lévi-Strauss, Struktura mitów, [w:] tegoż, Antropologia strukturalna.

7. Literatura a rzeczywistość. Literackość, fikcyjność, prawdziwość.
a) E. Auerbach, Blizna Odyseusza [oraz] Świat w ustach Pantagruela, w: tegoż: Mimesis. Rzeczywistość przedstawiona w literaturze Zachodu, przeł. Z. Żabicki, Warszawa 2004, s. 29-48, 259-278
b) Z. Mitosek, Mimesis. Zjawisko i problem, Warszawa 1997 (rozdziały: Mimesis, Realizm)
c) J. Landwehr, Fikcyjność i fikcjonalność, "Pamiętnik Literacki" 1983, z. 4
e) R. Barthes, Efekt rzeczywistości, przeł. M.P. Markowski, „Teksty Drugie” 2012, nr 4, s. 119-126
d) J. Baudrillard, Precesja symulakrów, w: tegoż, Symulakry i symulacja, Warszawa 2005, s. 5-56; [także w tłum. T. Komendanta, w:] Postmodernizm. Antologia przekładów, wyb., oprac. R. Nycz, Kraków 1996, s. 175-189

8. Gra językowa i wyobraźnia:
a) Gaston Bachelard, Wyobraźnia poetycka, Warszawa 1975 (fragmenty)
b) Gilbert Durand, Wyobraźnia symboliczna, Warszawa 1986, r. I, II, III (s. 33-94)
c) H.-G. Gadamer, Aktualność piękna. Sztuka jako gra, symbol i święto (1974), Warszawa 1993
d) A. Martuszewska, Radosne gry. O grach/zabawach literackich, Gdańsk 2008

9. Odbiorca:
a) R. Ingarden, O poznawaniu dzieła literackiego [wybrane fragmenty]
b) Wolfgang Iser, Apelatywna struktura tekstów. Nieokreśloność jako warunek oddziaływania prozy literackiej, "Pamiętnik Literacki" 1980, z. 1, [lub] [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą, t. 4, cz. 1, Kraków 1992
c) U. Eco, Dzieło otwarte, Warszawa 1973 [rozdz. Poetyka dzieła otwartego]
d) Michał Głowiński, Wirtualny odbiorca w strukturze utworu poetyckiego [w:] tegoż, Style odbioru, Kraków 1977 [lub] [w:] tegoż, Prace wybrane, t. III: Dzieło wobec odbiorcy. Szkice z komunikacji literackiej, Kraków 1998
e) W. Iser, Apelatywna struktura tekstów. Nieokreśloność jako warunek oddziaływania prozy literackiej, "Pamiętnik Literacki" 1980, z. 1

10. Intertekstualność i dialogiczność:
a) M. Bachtin, Słowo w powieści, [w:] tegoż, Problemy literatury i estetyki, Warszawa 1982 [cz. I: Współczesna stylistyka i powieść, cz. II: Słowo w poezji i słowo w powieści]
b) M. Głowiński, O intertekstualności, [w:] tegoż, Prace wybrane, Kraków 2000, t.5
c) M. Saganiak, Jak można zrozumieć Drugiego? Bachtin i Habermas, „Ethos” 33(2020) nr 1(129).

12. Historyczność:
a) F. Vodicka, Historia literatury. Jej problemy i zadania, [w:] Teoria badań literackich za granicą. Antologia, red. S. Skwarczyńska, t.2, cz. 3, Kraków 1974
b) H. R. Jauss, Historia literatury jako prowokacja, Warszawa 1999 (szkic tytułowy)

13. Literatura a społeczeństwo:
a) A. Hauser, Społeczna historia sztuki, Warszawa 1974 [fragmenty]
b) J.-P. Sartre, Czym jest literatura?, [w:] tegoż, Czym jest literatura? Wybór szkiców krytycznoliterackich, wyb. A. Tatarkiewicz, Warszawa 1968

14. Interpretacja:
a) E. D. Hirsch jr., Interpretacja obiektywna, "Pamiętnik Literacki" 1977, z. 3
b) P. Ricoeur, Symbol daje do myślenia [w:] tegoż, Egzystencja i hermeneutyka, Warszawa 1975
c) R. Barthes, Śmierć autora, '"Teksty Drugie" 1999, nr 1-2
d) R. Nycz, Teoria interpretacji: Problem pluralizmu, [w:] tegoż, Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze, Kraków 1983

15. Wartościowanie:
a) W. Kayser, Ocena dzieła literackiego a jego interpretacja, [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą. Antologia, wyb. i prac. H. Markiewicz, t. 1, Kraków 1970.
b) E. Staiger, Kilka uwag o problemie wartości, "Pamiętnik Literacki" 1985, z. 4

16. Literatura a etyka
a) M. Saganiak, Słowo badacza wobec słowa twórcy – problemy metodologiczne i etyczne, [w:] Odpowiedzialność za słowo, red. M. Saganiak, D. Sulej, Sz. Kurpanik, W. Rychta, M. Koszewski, Warszawa 2020
b) M. Saganiak, Wyzwolenie etyki z władzy dyskursu, [w:] W kręgu ideologii, red. J. Nowotniak, Warszawa 2019

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

• Strona przedmiotu WH-FPZ-I-3-TeorLite w USOSweb