Metodologia badań literackich I WH-FP-II-1-MetBad
Celem zajęć jest ukazanie refleksji o literaturze jako dynamicznego procesu, rozwijającego się od starożytności w obrębie filozofii, poetyki normatywnej i opisowej oraz krytyki literackiej i nauki o literaturze - pokazanie węzłowych koncepcji, problemów, pojęć, dyskusji i przełomów. Tradycja myślenia o literaturze zawiera wątki, które stale ulegają odnowieniu i reinterpretacji. Pełne rozumienie współczesności jest niemożliwe bez właściwego rozpoznania przeszłości.
Wszystkie koncepcje dotyczące metod badania literatury prezentowane są na tle całościowo ujętej myśli danego twórcy lub prądu, ze szczególnym uwzględnieniem założeń metodologicznych, wynikających z wizji świata, koncepcji poznania, teorii dzieła sztuki i ujęcia przeżycia estetycznego.
Cykl ćwiczeń prezentuje główne kierunki w metodologii badań literackich od koncepcji pozytywistycznych po współczesność. Niektóre koncepcje studenci poznawali już w zarysie w trakcie zajęć z teorii literatury, ponieważ wszystkie czytane artykuły były omawiane w szkicowo nakreślonym kontekście metodologicznym (hermeneutyka, psychoanaliza, strukturalizm, semiotyka, dekonstrukcja). Cykl ukazuje żywotność tradycji hermeneutycznej, filologicznej i filozoficznej oraz przemiany metodologii badań literackich pod wpływem koncepcji naukowości, formułowanych w wieku XIX i XX. Analizuje refleksję o literaturze płynącą z przełomu modernistycznego. Ukazuje dynamikę przemian w myśleniu literaturze, przedstawia nurty modernistyczne i postmodernistyczne w ich pokrewieństwie i przeciwieństwach. Rozpatruje inspiracje filozoficzne we współczesnych nurtach literackich, zwłaszcza w fenomenologii, marksizmie i dekonstrukcji (Kant, Hegel) oraz w ogólnych ujęciach modernizmu i postmodernizmu. Analizuje stan kryzysu nauki o literaturze i jej trwałe osiągnięcia.
Wiedza z zakresu metodologii badań literackich jest niezbędna do świadomego i krytycznego czytania artykułów i książek naukowych z dziedziny literaturoznawstwa. Jest to szczególnie ważne w dobie sporów metodologicznych, pluralizmu metod badawczych, wielkiej zmienności prądów i podejść, wśród których można natrafić na manipulacje ideologiczne. Świadomość metodologiczna umożliwia ocenę przedstawianych sądów i interpretacji, otwiera drogę do odpowiedzialnej pracy w dziedzinie literaturoznawstwa - na poziomie pracy magisterskiej, doktorskiej i w dalszej pracy badawczej.
Podana literatura uzupełniająca ma ułatwić przygotowanie wstępu metodologicznego do pracy magisterskiej oraz podjęcie własnych poszukiwań badawczych wedle indywidualnych zainteresowań studenta.
Tematy zajęć:
1) Zarys ogólnej metodologii nauk; nauki indukcyjne i dedukcyjne;
2) Metodologia badań literackich jako nauka;
3) Platon o pięknie, sztuce i poezji;
4) Arystoteles o bycie, poznaniu i literaturze; arystotelizm i platonizm;
5) Badania nad literaturą w szkole aleksandryjskiej i w średniowieczu; Plotyn, św. Augustyn i św. Tomasz;
6) Refleksja teoretycznoliteracka w epoce renesansu (Petrarka i Boccaccio. Platonizm florencki. Złoty okres poetyki);
7) Refleksja teoretycznoliteracka w późnym renesansie i w epoce baroku; Maciej Kazimierz Sarbiewski;
8) Klasycyzm francuski i polski oraz inne prądy w sztuce przełomu XVIII i XIX wieku;
9) Nowa estetyka Kanta i Schillera;
10) Poglądy Hegla na język i literaturę na tle jego nauk o Duchu;
11) Refleksja estetyczna i teoretycznoliteracka w epoce romantyzmu; Ujęcie Schellinga i Colleridge'a. Poglądy Mickiewicza;
12) Metodologia badań literackich w epoce pozytywizmu (Naturalizm Taine'a. Metoda filologiczno-historyczna);
13) Przełom modernistyczny. W stronę Nietzschego, Bergsona, Crocego)
14) Przełom antypozytywistyczny (Dilthey);
15) Estetyka awangardy. Problemy metodologiczne wypływające z refleksji nad sztuką współczesną;
16) Psychoanaliza (Freud, Jung, Lacan);
17) Hermeneutyka XX wieku;
18) Fenomenologia;
19) Marksizm;
20) Formalizm i strukturalizm;
21) Strukturalizm i intertekstualizm
22) Semiotyka;
23) Literatura a chrześcijaństwo
24) Filozofia dialogu. Bachtin;
25) Dekonstrukcja;
26) Badania feministyczne; badania gender i queer;
27) Kulturalizm, historyzm, postkolonializm.
28) Pragmatyzm, posthumanizm.
29) Rzut oka na modernizm i postmodernizm;
30) Dylematy współczesnej metodologii badań literackich.
Książki pomocnicze:
Zarys ogólnej metodologii nauk:
K. Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna, Warszawa 1974 (Część druga: O wnioskowaniu, r. I, II, III, Część trzecia, r. I, II, III punkt A: Baza empiryczna);
K. Ajdukiewicz, Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka, Warszawa 1983; Część pierwsza: Teoria poznania (s. 27-100);
Słowniki:
- Słownik terminów literackich, red. M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Wrocław 2000.
- Słownik literatury staropolskiej, red. T. Michałowska, Wrocław 1990
- Słownik literatury polskiego oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Wrocław 1977
- Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. J. Bachórz i A. Kowalczykowa, Wrocław 1991
- Słownik literatury polskiej XX wieku, red. A. Brodzka i M. Puchalska, Wrocław 1992
- Słownik polskiej krytyki literackiej 1764-1918 : Pojęcia-terminy-zjawiska-przekroje, red. J. Bachórz, G. Borkowska, T. Kostkiewiczowa, M. Rudkowska, M. Strzyżewski, Toruń 2016 [zawiera hasła teoretyczne; w druku część biograficzna]
Podręczniki:
- Zygmunt Łempicki, Renesans, oświecenie, romantyzm [w:] tegoż, Wybór pism, t. I, Warszawa 1966
- Władysław Tatarkiewicz, Dzieje sześciu pojęć. Sztuka, piękno, forma, twórczość, odtwórczość, przeżycie estetyczne, Warszawa 1976
- Problemy metodologiczne współczesnego literaturoznawstwa, red. H. Markiewicz, M. Głowiński. Kraków 1976.
- René Wellek, Pojęcia i problemy nauki o literaturze, wyb. i przedm. H. Markiewicz, Warszawa 1979
- M. R. Mayenowa, Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, Wrocław 1979.
- S. Skwarczyńska, Kierunki badań literackich. Od romantyzmu do połowy XX wieku. Warszawa: PWN 1984.
- Teoria badań literackich za granicą. Antologia, oprac. S. Skwarczyńska. T. 2: - Od przełomu antypozytywistycznego do roku 1945, cz. 1-5: Kraków: WL 1966-1986.
- H. Markiewicz, Polska nauka o literaturze. Warszawa: PWN 1981. Wyd. 2 1985 (rozdziały o polskiej teorii literatury).
- Współczesna teoria badań literackich za granicą. Antologia., oprac. H. Markiewicz. Kraków 1976. T.1-3. Wyd. 2 Kraków 1992. T. 1-4.
- Po strukturalizmie. Współczesne badania teoretycznoliterackie, oprac. R. Nycz. Wrocław: Ossolineum 1992.
- R. Nycz, Tekstowy świat. Poststrukturalizm a wiedza o literaturze. Warszawa 1993
- Elżbieta Sarnowska-Temeriusz, Przeszłość poetyki. Od Platona do Giambattisty Vica, Warszawa 1995 [lub starsze opracowanie tej problematyki] [tejże:] Zarys dziejów poetyki. Od starożytności do końca XVII w., Warszawa 1985
- Z. Mitosek, Teorie badań literackich, Warszawa: PWN 1996.
- Literatura, teoria, metodologia, Red.: D. Ulicka. Warszawa: WDWP UW 1998.
- Postmodernizm. Antologia przekładów, red. R. Nycz, Kraków 1996;
- Teorie literatury XX wieku, red. Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, [dwa tomy:] Antologia. Podręcznik, "Znak", Kraków 2006;
- Antoine Compagnon, Demon teorii. Literatura a zdrowy rozsądek, przeł. Tomasz Stróżyński, słowo/obraz, terytoria, Gdańsk 2010,
- Wiek teorii [dwa tomy:] Antologia 1, Antologia 2, red. Danuta Ulicka, Wydawnictwo UW, Warszawa 2020.
E-Learning
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Wymagania wstępne
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Student zna dzieje refleksji teoretycznej nad literaturą, której nabył w trakcie ćwiczeń oraz czytania wskazanych przez prowadzącego lektur - ze szczególnym uwzględnieniem wiedzy o głównych kierunkach badań literackich w XX w. Umie scharakteryzować poznane szkoły badawcze oraz posiada wiedzę o ich głównych przedstawicielach. Rozumie specyfikę badań humanistycznych. Potrafi podać założenia metodologiczne właściwe poszczególnym kierunkom w badaniach literackich. Zna kategorie używane w głównych szkołach metodologicznych i potrafi się nimi posługiwać we własnym myśleniu o zjawiskach literackich. Potrafi zastosować nabytą wiedzę w swoich studiach, zwłaszcza w pracy magisterskiej. Posiada umiejętność krytycznej oceny dorobku poszczególnych szkół metodologicznych oraz wyboru właściwej metody badawczej dla zagadnienia, którym się zajmuje.
Opis ECTS:
Punkty: 6 (3+3)
Godziny ćwiczeniowe: 60.
Czas na przygotowanie się do ćwiczeń: 60.
Czas na przygotowanie się do egzaminu: 60.
Kryteria oceniania
Metody oceniania: egzamin ustny lub pisemny (forma uzgodniona ze studentami), ćwiczenia praktyczne na zajęciach, ocenianie ciągłe.
Efekty kształcenia i opis ECTS:
FP2_W03
FP2_W07
FP2_W16
FP2_U05
FP2_K01
Cele:
Osiągnięcie przez Studenta dobrej znajomości podstawowych trendów i zagadnień w dziejach teoretycznej refleksji nad literaturą ze szczególnym uwzględnieniem metodologii badań literackich XX wieku. Umiejętność analizy tekstu naukowego z dziedziny literaturoznawstwa pod kątem metodologicznym. Zdolność do refleksji metodologicznej nad własną i cudzą pracą naukową. Umiejętność zaprojektowania własnej pracy badawczej. Nauka twórczego i krytycznego myślenia.
Metody i kryteria oceniania:
Metody i kryteria oceniania:
Zasady ogólne:
Oceniany jest stopień przygotowania do ćwiczeń, znajomość tekstów źródłowych, znajomość materiału przedstawianego na zajęciach, znajomość lektur obowiązkowych do egzaminu, wiedza o głównych kierunkach w badaniach literackich, umiejętność przedstawienia założeń metodologicznych i charakterystycznych dla danej szkoły poglądów, umiejętność posługiwania się terminologią z zakresu teorii literatury i metodologii. Oceniane są także: umiejętność rozważenia danego problemu metodologicznego na gruncie metod kilku szkół oraz umiejętność formułowania problemów badawczych i znajdywania dla nich odpowiednich kontekstów metodologicznych.
Metoda:
Egzamin na zakończenie roku. Obowiązuje znajomość: 1) treści ćwiczeń oraz wybranych przez prowadzącego lektur; 2) podstawowych omówień i antologii głównych kierunków metodologicznych w kręgu badań euroamerykańskich; 3) wiedza o głównych przedstawicielach wspomnianych kierunków metodologicznych.
Metody weryfikacji efektów kształcenia:
Wiedza - udział w dyskusji, kolokwium pisemne lub ustne, egzamin pisemny lub ustny
Kompetencje społeczne - dyskusja, obserwacja bezpośrednia
Postawy - Obserwacja, dyskusja
Kryteria oceniania:
WIEDZA:
- ocenę niedostateczną otrzymuje student, który nie spełnia kryteriów obowiązujących dla oceny dostatecznej;
- ocenę dostateczną otrzymuje student, który zna podstawową terminologię z zakresu metodologii, potrafi wymienić reprezentatywnych dla danego nurtu badaczy, potrafi zreferować treść opracowań dotyczących wybranej problematyki;
- ocenę dobrą otrzymuje student, który zna terminologię z zakresu metodologii badań literaturoznawczych, potrafi wyjaśnić pojęcia odwołując się do treści opracowań, ma świadomość wagi historycznego następstwa szkół metodologicznych, jest w stanie zreferować historię danej szkoły metodologicznej;
- ocenę bardzo dobrą otrzymuje student, który potrafi krytycznie konfrontować ze sobą poszczególne problemy z zakresu metodologii badań literackich, ma szeroką wiedzę o historii metodologii literaturoznawstwa w XX wieku, ma świadomość ograniczeń (i ich przyczyn) poszczególnych szkół metodologicznych, potrafi opisać związki zachodzące między daną metodologią a kontekstem filozoficznym i kulturowym.
UMIEJĘTNOŚCI:
Ocena 2 (ndst.): brak umiejętności pisemnego (lub ustnego) zreferowania głównych tez rozwijanych w tych tekstach; nieznajomość nazwisk badaczy, historyków i teoretyków literatury, i ich prac; nieumiejętność zredagowania sprawdzianu pisemnego poprawnego pod względem merytorycznym, ortograficznym (3 lub więcej błędów ortograficznych), stylistycznym i interpunkcyjnym.
Ocena 3 (dost.): słaba znajomość podanej literatury przedmiotu; referowanie tekstów w miarę poprawne, ale bez głębszego ich zrozumienia; względna poprawność ortograficzna (dopuszcza się 2 błędy ortograficzne), stylistyczna i interpunkcyjna w pracach pisemnych.
Ocena 4 (db.): umiejętność poprawnej lektury tekstów teoretycznych; rozumienie treści przekazywanych podczas ćwiczeń z możliwością ew. dyskusji o omawianych problemach; poprawność ortograficzna (dopuszcza się 1 błąd ortograficzny), stylistyczna i interpunkcyjna w pracach pisemnych.
Ocena 5 (bdb.): samodzielna i krytyczna lektura tekstów teoretycznych, ew. umiejętność krytycznej oceny tez stawianych przez autorów; pełna poprawność ortograficzna, stylistyczna i interpunkcyjna w pracach pisemnych; samodzielność w ujęciu tematów, dyskusja czy polemika z przedkładanymi problemami.
Kompetencje:
Znajomość podanych lektur teoretycznych.
Umiejętność posłużenia się tezami teoretycznymi w analizie i interpretacji utworów literackich.
Poprawna analiza i interpretacja utworów literackich w aspekcie kategorii, którymi posługuje się teoria literatury.
Na zaliczenie końcowe składają się:
- znajomość prac teoretycznych i dzieł literackich przewidzianych na dane zajęcia; należy uwzględnić możliwość sprawdzianów pisemnych z lektur.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: