Antropologia a psychologia WF-ZPS-N-AP

Przedmiot „Antropologia a psychologia” poświęcony jest interdyscyplinarnej refleksji nad człowiekiem, ukazanej z perspektywy antropologii oraz jej wieloaspektowych powiązań z psychologią. Zajęcia wprowadzają w podstawy antropologii, obejmując jej genezę, historię rozwoju, kluczowych prekursorów, najważniejsze pojęcia, idee i definicje, a także subdyscypliny, działy, metody badawcze oraz założenia teoretyczne tej nauki. Szczególną uwagę poświęca się różnorodnym stylom uprawiania antropologii oraz relacjom między antropologią a innymi dziedzinami wiedzy.

Istotną częścią kursu stanowi analiza różnych ujęć człowieka: jako istoty biologicznej, psychicznej, podmiotowej, społecznej, kulturowej i religijnej. Omawiane są klasyczne i współczesne koncepcje antropologii filozoficznej, antropologii fizycznej (w tym problem antropogenezy) oraz antropologii kulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem nurtów takich jak antropologia religii, psychokulturalizm, antropologia kognitywna czy refleksyjna antropologia kultury Clifforda Geertza. Zajęcia podejmują również zagadnienia antropologii teologicznej i personalizmu, a także antropologii wiedzy, inspirowanej m.in. myślą Ludwika Flecka.

W ramach przedmiotu analizowane są podstawowe wyzwania antropologiczne stojące przed psychologią, takie jak relacja między ciałem a psychiką, problem wolnej woli, świadomości i nieświadomości, napięcie między naturą a kulturą, poznaniem i emocjami, uniwersalnością i wyjątkowością ludzkiego doświadczenia, a także kwestie tożsamości, pamięci, relacji z Innym oraz wymiarów aksjologicznych i religijnych ludzkiego życia. Kurs ukazuje różnorodne antropologie psychologiczne i ich związki z paradygmatami psychologicznymi, analizując obrazy i metafory człowieka obecne w klasycznych, alternatywnych oraz polskich koncepcjach psychologicznych w ich kontekście historyczno-kulturowym.

Zajęcia obejmują również omówienie psychologii antropologicznej w ujęciu Ernsta Boescha oraz innych współczesnych koncepcji psychologii człowieka, relacji między antropologią i psychologią w obszarach takich jak doświadczenie, dusza, osoba, mit, kultura i religia, a także powiązań psychologii z filozofią, biologią, naukami o kulturze i teologią. Ważnym elementem kursu jest także prezentacja perspektywy psychologii realnej (psychozofii) Jamesa Hillmana oraz założeń, metod i stylu myślenia psychologii antropologicznej (psychologia anthropologica).

Baumaister, R.F. (2011). Zwierzę kulturowe. Warszawa: PWN.
Bettelheim, B. (1991). Freud a dusza ludzka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Bittner, I. (2000). Filozofia człowieka. Zarys dziejów i przegląd stanowisk. Łódź: WUŁ.
Bowie, F. (2008). Antropologia religii. Wprowadzenie. Kraków: WUJ.
Burszta, W. (1998). Antropologia kultury: tematy, teorie, interpretacje. Poznań: Zysk i S-ka.
Eller, J. D. (2009). Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy. Kraków: WUJ.
Frankl, V. (2019). Człowiek w poszukiwaniu sensu. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
Galarowicz, J. (2017). Wprowadzenie do antropologii filozoficznej. Ujęcie fenomenologiczno-personalistyczne. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewecki.
Gałdowa, A. (2012). Powszechność i wyjątek: rozwój osobowości człowieka dorosłego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Haeffner, G. (2006). Wprowadzenie do antropologii filozoficznej. Kraków: WAM.
Hillman, J. (2016). Re-wizja psychologii. Warszawa: Laurum.
Ingarden, R. (2017). Książeczka o człowieku. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Kobierzycki, T. (2001). Filozofie osobowości: od antycznej idei duszy do współczesnej teorii osoby. Warszawa: Eneteia.
Kowalczyk, M. (2014). Antropologia teologiczna w perspektywie personalizmu chrześcijańskiego. Warszawa: Wydawnictwo UKSW.
Kozielecki, J. (1976). Koncepcje psychologiczne człowieka. Warszawa: PWN.
Le-Vine, R.A. (ed.) (2010). Psychological Anthropology. Chichester: Blackwell Publishing.
Łukaszewski, W. (2011). Wielkie pytania psychologii. Gdańsk: GWP.
Malinowski, A. (red.) (1980). Antropologia fizyczna. Warszawa-Poznań: PWN.
May, R. (1997). Błaganie o mit. Poznań: Zysk i S-ka.
Nowicka, E. (1991). Świat człowieka świat kultury. Warszawa: PWN.
Pankalla, A., Dudek, Z.W. (2005/2008). Psychologia kultury. Doświadczenia graniczne i transkulturowe. Warszawa: Eneteia.
Pankalla, A., Kilian, A. (2007). Psychescapes. Tożsamość naszych czasów. Poznań: PWP.
Pankalla, A. (2011). Mitocentryczna psychologia kulturowa Ernesta Boescha. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Pankalla, A. (2014). Kultura psychologów. Wprowadzenie do psychologii historyczno-kultuowej. Katowice: Wydawnictwo Altermed.
Pankalla, A. (red.) (2015). Homo religiosus a psychologia. Poznań: Kunke Poligrafia.
Pankalla, A., Kośnik, K. (2018). Indygeniczna psychologia Słowian. Wprowadzenie do realnej nauki o duszy. Kraków: Universitas.
Płonka-Syroka, B. (red.) (2005). Antropologia wiedzy. Perspektywy badawcze dyscypliny. Wrocław: Wydawnictwo Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UWr.
Tischner, J. (2011). Spór o istnienie człowieka. Kraków: Znak.
Scheler, M. (1987). Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy. Warszawa: PWN.
Wojtyła, K. (2011). Osoba i czyn. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.