Ogólna metodologia nauk WF-FI-N112-OMN
Filozofia nauki to dyscyplina filozoficzna, która zajmuje się analizą nauki i jej metodologii oraz ich miejscem w szerszym kontekście historycznym i społecznym. W trakcie wykładu będziemy poznawać podstawowe zagadnienia oraz koncepcje filozofii nauki, a także ich rozwój na przestrzeni dziejów. Szczególną uwagę poświęcimy temu, jak przemiany kulturowe, społeczne i zmiany w naukach przyrodniczych wpływały na filozoficzne rozumienie nauki i jej metod.
Wykład podzielony jest na trzy części. W pierwszej przedstawimy podstawy metodologii nauk, by umożliwić studentom swobodne posługiwanie się specjalistyczną terminologią. Druga część poświęcona jest klasycznej filozofii nauki – omówimy główne koncepcje dotyczące metod prawidłowej pracy naukowej oraz granic między nauką a pseudonauką. W trzeciej części skupimy się na "nowej fali" filozofii nauki, która traktuje naukę jako działalność kulturową i stara się zrozumieć jej specyficzny rozwój historyczny.
Celem wykładu jest zapoznanie studentów z pełnym spektrum filozoficznych refleksji nad nauką, począwszy od metodologii, poprzez problematykę metanaukową, aż po kontekst historyczny i filozoficzny rozwoju nauki.
Ćwiczenia stanowią rozszerzenie i uzupełnienie zagadnień poruszanych na wykładzie. Polegają na dyskusji wyznaczonych tekstów oraz innych materiałów związanych z filozofią nauki i metodologią badań naukowych. Podczas zajęć studenci formułują i wspólnie analizują kluczowe problemy związane z teorią i praktyką metodologiczną.
Celem ćwiczeń jest zapoznanie studentów z najważniejszymi zagadnieniami filozofii nauki, w tym ze specyfiką filozofii przyrodoznawstwa, oraz rozwijanie umiejętności samodzielnej analizy tekstów naukowych, streszczania stanowisk autorów i formułowania własnych wniosków i ocen. Studenci nauczą się analizować teksty najważniejszych filozofów nauki dotyczące sposobów traktowania dawnych teorii naukowych oraz ogólnego podejścia do historii nauki, a także interpretować argumenty i stanowiska w szerszym kontekście filozoficznym i metodologicznym.
Zajęcia mają na celu rozbudzenie zainteresowania krytyczną lekturą tekstów filozoficznych i naukowych oraz kształtowanie kompetencji niezbędnych do prowadzenia refleksji metodologicznej.
|
W cyklu 2023/24_L:
Wykłady i ćwiczenia są prezentacją i omówieniem tradycyjnej problematyki metodologii nauk. Sprowadza się ona do charakterystyki podejmowanych w nauce czynności wiedzotwórczych oraz do charakterystyki ich rezultatów, w postaci teorii naukowych. Zajęcia mają przybliżyć słuchaczom teorię sposobów zdobywania wartościowego poznania w nauce oraz uczyć ich jak organizować, programować i realizować w praktyce, tego rodzaju poznanie. Uwzględniane w tradycyjnej metodologii nauk czynności wiedzotwórcze dzieli się zwykle na trzy grupy: 1) wstępne, 2) właściwe i 3) budowanie teorii. Pierwszy blok tematyczny prezentowany na zajęciach omawia sposoby uzasadniania zdań w nauce (wykłady: 2-7). Dotyczy więc właściwych czynności wiedzotwórczych. Zaprezentowane tu zostaną bezpośrednie sposoby uzasadniania zdań takie, jak doświadczenie, konwencja terminologiczna, intuicja, czy autorytet oraz pośrednie, w postaci podstawowych typów rozumowań stosowanych w nauce. Problematyka ta zostanie zaprezentowana w ujęciu historycznym na tle sporu między indukcjonizmem a hipotetyzmem. Ten cykl tematyczny zostanie zamknięty omówieniem pojęcia wyjaśniania naukowego i zaprezentowania podstawowych jego modeli. Kolejny blok zagadnień dotyczy struktury teorii naukowych (wykłady: 8-12). Poza charakterystyką takich pojęć, jak teoria naukowa, prawo nauki, model, zostanie przedyskutowana tu rola wstępnych czynności wiedzotwórczych, do których zalicza się definiowanie, klasyfikowanie i porządkowanie. Poszczególne klasyczne rozróżnienia typów nauk i ich odmienności metodologiczne zostaną omówione w ostatnim bloku zajęć (wykłady: 13-15). |
W cyklu 2024/25_Z:
Wykłady stanowią prezentację podstawowych zagadnień i koncepcji z zakresu filozofii nauki oraz zaprezentowanie ich w szerszym kontekście historycznym. Omówienie tych zagadnień w kontekście historycznym pozwoli studentom zrozumieć, jak rozwijała się refleksja filozoficzna na temat nauki i metodologii naukowej. Pozwoli także wskazać, w jaki sposób na filozofów zajmujących się metodologią naukową wpływały przemiany kulturowe i społeczne, a także zmiany w samym przyrodoznawstwie. Aby ułatwić studentom zrozumienie omawianych tematów, wykład został podzielony na trzy części. Pierwsza część zajmie się omówieniem i prezentacją podstaw metodologii nauki, aby studenci mogli swobodnie i ze zrozumieniem korzystać z jej terminologii. Opanowanie wiedzy z pierwszej części będzie punktem wyjścia do części drugiej, w której w porządku chronologicznym zostaną zaprezentowane główne koncepcje klasycznej filozofii nauki, koncentrujące się na definiowaniu metod poprawnej pracy naukowej i tworzeniu linii demarkacyjnej oddzielającej naukę od pseudonauki. W trzeciej części wykładu zostaną przedstawione koncepcje "nowej fali" filozofii nauki, która skupia się na nauce jako specyficznej działalności kulturowej i próbuje zrozumieć specyfikę jej historycznego rozwoju. Studenci w trakcie wykładów zapoznają się z pełnym przekrojem zagadnień związanych z filozoficzną refleksją nad nauką, począwszy od metodologii, poprzez problematykę metanaukową, aż po refleksję z zakresu historii i filozofii nauki. W trakcie ćwiczeń studenci zapoznają się i będą omawiać artykuły na temat wybranych problemów i zagadnień współczesnej filozofii nauki. |
W cyklu 2025/26_Z:
Filozofia nauki to dyscyplina filozoficzna, która zajmuje się analizą nauki i jej metodologii oraz ich miejscem w szerszym kontekście historycznym i społecznym. W trakcie wykładu będziemy poznawać podstawowe zagadnienia oraz koncepcje filozofii nauki, a także ich rozwój na przestrzeni dziejów. Szczególną uwagę poświęcimy temu, jak przemiany kulturowe, społeczne i zmiany w naukach przyrodniczych wpływały na filozoficzne rozumienie nauki i jej metod. Wykład podzielony jest na trzy części. W pierwszej przedstawimy podstawy metodologii nauk, by umożliwić studentom swobodne posługiwanie się specjalistyczną terminologią. Druga część poświęcona jest klasycznej filozofii nauki – omówimy główne koncepcje dotyczące metod prawidłowej pracy naukowej oraz granic między nauką a pseudonauką. W trzeciej części skupimy się na "nowej fali" filozofii nauki, która traktuje naukę jako działalność kulturową i stara się zrozumieć jej specyficzny rozwój historyczny. Celem wykładu jest zapoznanie studentów z pełnym spektrum filozoficznych refleksji nad nauką, począwszy od metodologii, poprzez problematykę metanaukową, aż po kontekst historyczny i filozoficzny rozwoju nauki. |
E-Learning
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2021/22_L: | W cyklu 2022/23_L: | W cyklu 2024/25_Z: | W cyklu 2023/24_L: | W cyklu 2025/26_Z: |
Efekty kształcenia
Absolwent… (zna i rozumie/potrafi/jest gotów)
FI1_W02 : przedstawia historyczne i współczesne modele relacji między nauką a społeczeństwem, analizując sposób działania norm regulujących instytucje naukowe (np. uniwersytet, granty).
FI1_W10 : wyjaśnia różnice i związki między poznaniem naukowym, filozoficznym i potocznym, wskazując specyfikę metod naukowych i ich filozoficzne podstawy.
FI1_U06 : formułuje problem filozoficzny dotyczący nauki (np. granice falsyfikacji, status teorii naukowej, problem
FI1_U09 : pod kierunkiem prowadzącego, przygotowuje i przedstawia strukturę miniprojektu badawczego (np. logiczne uzasadnienie hipotezy, ramy metodologiczne badania).
FI1_U02 czyta i interpretuje fragmenty klasycznych tekstów metodologicznych (np. Poppera, Kuhna, Feyerabenda), poprawnie stosując terminologię (np. falsyfikacja, paradygmat, nauka normalna)
FI1_K04 stosuje zasady uczciwości intelektualnej w pracy z cudzymi i własnymi tekstami, wskazuje przypadki nieetycznego zachowania w nauce i analizuje ich skutki.
Sposób weryfikacji efektów:
- Dyskusja na zajęciach; egzamin ustny
- Omówienie tekstu, projekt grupowy.
Kryteria oceniania
Wykład:
WARUNKI DOPUSZCZENIA DO EGZAMINU:
- Obecność na zajęciach – dopuszczalne maksymalnie 2 nieobecności (więcej = brak dopuszczenia)
- Zaliczenie ćwiczeń z Ogólnej metodologii nauk
Na ocenę końcową składają się:
1. Aktywność w dyskusjach i przygotowanie pytań – maksymalnie 5 pkt
Student formułuje 5 pytań problemowych w semestrze (1 pkt za każde)
Kryteria oceny pytania (0-1 pkt):
• Pytanie odnosi się do omawianego zagadnienia filozofii nauki
• Pytanie pokazuje zrozumienie problemu lub merytoryczną wątpliwość
• Pytanie sformułowane jasno i precyzyjnie
Pytania mogą być zadawane:
- Ustnie podczas wykładu (i zapisane przez prowadzącego)
- Pisemnie na platformie/emailem przed zajęciami
- Podczas konsultacji (z zanotowaniem)
2. Egzamin ustny – maksymalnie 15 pkt
Forma: Egzamin ustny (20-25 minut)
Student losuje 3 pytania z puli obejmującej wszystkie tematy wykładu
Kryteria oceny egzaminu (skala 0-15 pkt):
• 3-5 pkt – DOSTATECZNY (20-33%)
Student zna podstawowe pojęcia i teorie omawiane na kursie oraz potrafi odnieść się do
wybranych zagadnień, lecz nie umie ich powiązać z kontekstem historycznym ani z
myślicielami, którzy się nimi zajmowali. Odpowiedzi fragmentaryczne, brak syntezy.
• 6-8 pkt – DOSTATECZNY PLUS (40-53%)
Student poprawnie rozpoznaje i omawia część problemów filozofii nauki w powiązaniu z
wybranymi przykładami historycznymi, choć jego interpretacje są częściowe. Potrafi
omówić wybrane stanowiska, ale ma trudności z porównywaniem ich.
• 9-11 pkt – DOBRY (60-73%)
Student potrafi wskazać i wyjaśnić związki między problemami filozofii nauki a
metodologią nauki, poprawnie interpretuje omawiane zagadnienia i odnosi je do kontekstu
historycznego. Dobrze porównuje różne stanowiska (np. Popper vs Kuhn).
• 12-13 pkt – DOBRY PLUS (80-87%)
Student dobrze orientuje się w problematyce filozofii nauki, trafnie osadza zagadnienia w
kontekście historycznym i metodologicznym, potrafi formułować spójne, uzasadnione
stanowiska. Pokazuje rozumienie ewolucji myśli filozoficznej o nauce.
• 14-15 pkt – BARDZO DOBRY (93-100%)
Student bardzo dobrze orientuje się w problematyce filozofii nauki, umiejętnie łączy
analizę filozoficzną z kontekstem historycznym, krytycznie omawia zagadnienia i
precyzyjnie uzasadnia własne stanowisko. Pokazuje głębokie zrozumienie sporów i ich
implikacji.
ŁĄCZNIE DO ZDOBYCIA: 20 pkt
WARUNEK ZALICZENIA:
- Minimum 10 pkt łącznie (50%)
- Minimum 6 pkt z egzaminu ustnego (40% z 15 pkt)
Skala ocen końcowa:
- 0-9 pkt (0-45%) – 2.0 (niedostateczny)
- 10-11 pkt (50-55%) – 3.0 (dostateczny)
- 12-13 pkt (60-65%) – 3.5 (dostateczny plus)
- 14-15 pkt (70-75%) – 4.0 (dobry)
- 16-17 pkt (80-85%) – 4.5 (dobry plus)
- 18-20 pkt (90-100%) – 5.0 (bardzo dobry)
Ćwiczenia:
WARUNEK DOPUSZCZENIA DO ZALICZENIA:
- Obecność na zajęciach – dopuszczalne maksymalnie 2 nieobecności (więcej = brak zaliczenia)
Na ocenę końcową składają się (średnia ważona):
1. Omówienie klasycznego tekstu filozofii nauki - prezentacja (waga 1/3 oceny)
Forma:
Student wybiera jeden z klasycznych tekstów omawianych na zajęciach i przygotowuje prezentację
Struktura prezentacji:
• Kontekst historyczny i biograficzny autora (2 min)
• Główne tezy i argumenty tekstu (5-7 min)
• Kluczowe pojęcia i ich definicje (2-3 min)
• Znaczenie dla filozofii nauki i współczesne implikacje (2-3 min)
• Pytania do dyskusji (2 min)
Czas: 15 minut prezentacji + 5 minut dyskusji
Termin: listopad (harmonogram ustalany na zajęciach)
Kryteria oceny:
• Zrozumienie tekstu i głównych tez autora (30%)
• Poprawne użycie terminologii metodologicznej (25%)
• Jakość analizy i interpretacji (25%)
• Forma prezentacji i prowadzenie dyskusji (20%)
Skala ocen:
• 5.0 – w pełni prawidłowe (100%)
• 4.5 – prawidłowe >90%
• 4.0 – prawidłowe 80-90%
• 3.5 – prawidłowe 70-80%
• 3.0 – prawidłowe 60-70%
• 2.0 – poniżej 60% lub brak
2. Aktywność w dyskusjach nad tekstami (waga 1/6 oceny)
Forma:
Regularna aktywność w dyskusjach na zajęciach (7 zajęć dyskusyjnych)
Każde zajęcia = analiza tekstu + dyskusja problemowa
Kryteria oceny za semestr:
• Przygotowanie (przeczytanie tekstu przed zajęciami)
• Aktywność (zadawanie pytań, komentarze merytoryczne)
• Jakość wypowiedzi (odniesienie do tekstu, użycie terminologii)
Ocena końcowa za aktywność:
• 5.0 – regularna aktywność na wszystkich zajęciach, wysokiej jakości wypowiedzi
• 4.5 – aktywność na większości zajęć, dobre wypowiedzi
• 4.0 – aktywność na ~połowie zajęć, poprawne wypowiedzi
• 3.5 – sporadyczna aktywność, podstawowe wypowiedzi
• 3.0 – minimalna aktywność
• 2.0 – brak aktywności
3. Projekt grupowy - miniprojekt metodologiczny (waga 1/2 oceny)
Forma:
Grupy 3-4 osobowe przygotowują miniprojekt badawczy z zakresu metodologii nauk
Składniki projektu:
• Plan projektu i podział ról (konsultacja z prowadzącym, połowa semestru)
• Prezentacja grupowa (20-25 min, styczeń)
• Raport pisemny (10-15 stron, do 31 stycznia)
Struktura raportu:
• Wprowadzenie i cel badania (1-2 strony)
• Opis metodologii analizy (2-3 strony)
• Analiza materiału (4-6 stron)
• Wnioski i implikacje dla filozofii nauki (2-3 strony)
• Bibliografia
Kryteria oceny projektu:
• Zastosowanie pojęć i teorii z filozofii nauki (30%)
• Jakość analizy metodologicznej (30%)
• Oryginalność i głębokość (20%)
• Współpraca grupowa i prezentacja (10%)
• Forma raportu (bibliografia, struktura, język) (10%)
Skala ocen:
• 5.0 – w pełni poprawny projekt (100%)
• 4.5 – poprawność >90%
• 4.0 – poprawność 80-90%
• 3.5 – poprawność 70-80%
• 3.0 – poprawność 60-70%
• 2.0 – poniżej 60% lub brak
OBLICZANIE OCENY KOŃCOWEJ:
Ocena końcowa = (Omówienie × 1 + Aktywność × 0.5 + Projekt × 2) / 3.5
Uproszczone proporcje:
- Omówienie tekstu: ~29%
- Aktywność: ~14%
- Projekt grupowy: ~57%
Zaokrąglanie:
- 4.75-5.0 → 5.0
- 4.25-4.74 → 4.5
- 3.75-4.24 → 4.0
- 3.25-3.74 → 3.5
- 2.75-3.24 → 3.0
- Poniżej 2.75 → 2.0
UWAGA: Aby zaliczyć przedmiot, student musi uzyskać minimum 3.0 z każdego składnika (omówienie, aktywność, projekt).
Literatura
Literatura obowiązkowa
1. Sady, W. (2000). Spór o racjonalność naukową, Wrocław: Wydawnictwo Funna.
2. Such, J., Szcześniak, M. (2000) Filozofia nauki, Poznań: Wydawnictwo naukowe UAM.
Literatura uzupełniająca
1. Psillos, S., Curd, M. (red.) (2013). The Routledge companion to philosophy of science, London; New York: Routledge.
|
W cyklu 2023/24_L:
K. Ajdukiewicz, Logika pragmatyczna, Warszawa 1965, |
W cyklu 2024/25_Z:
Sady W., Spór o racjonalność naukową, Wydawnictwo UMK, 2013 Literatura uzupełniająca |
W cyklu 2025/26_Z:
Literatura obowiązkowa Literatura uzupełniająca |
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: