Śmierć w filozofii starożytnej. Wprowadzenie SzD-FI-SFS

Kurs oferuje interdyscyplinarne wprowadzenie do jednego z najstarszych i najbardziej uniwersalnych problemów ludzkiej egzystencji – fenomenu śmiertelności – analizowanego przez pryzmat starożytnej myśli greckiej i rzymskiej. Śmierć rzadko była dla starożytnych jedynie abstrakcyjnym problemem teoretycznym; znacznie częściej stanowiła punkt wyjścia do budowania systemów etycznych, strategii psychologicznych oraz praktyk samodoskonalenia. Zamiast sporów ontologicznych (dotyczących natury bytu), program koncentruje się na wymiarze egzystencjalnym, etycznym i terapeutycznym.

W ramach zajęć przeanalizujemy, jak świadomość skończoności życia determinuje ludzkie wybory, definiuje wolność wewnętrzną i wpływa na jakość doczesnego życia. Perspektywa ta zostanie przedstawiona za pomocą kluczowych nurtów starożytności: od sokratejskiej postawy wobec niesprawiedliwego wyroku, przez materialistyczną psychoterapię lęku u epikurejczyków i Lukrecjusza, racjonalne zarządzanie czasem i odpornością psychiczną u stoików (Seneka, Epiktet, Marek Aureliusz), aż po neoplatońską próbę przekroczenia indywidualnego ego.

Kurs został zaprojektowany jako platforma wymiany myśli dla doktorantów reprezentujących różnorodne dziedziny wiedzy. Starożytne koncepcje „filozofii jako medycyny duszy” oraz ich silne osadzenie w obserwacji porządku przyrody (fizyki i kosmosu) stanowią doskonały punkt wyjścia do dyskusji na styku humanistyki, nauk społecznych, ścisłych i przyrodniczych. Uczestnicy będą mieli okazję skonfrontować klasyczne argumenty racjonalne z paradygmatami współczesnej nauki oraz własnym doświadczeniem badawczym.

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

nie dotyczy

Poziom przedmiotu

podstawowy

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

wpisz symbol/symbole efektów kształcenia SzD_W_01, SzD_W_02, SzD_W_05, SzD_U_01, SzD_K_03

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Wymagania wstępne

Brak formalnych wymagań filozoficznych: Kurs nie wymaga wcześniejszego ukończenia studiów z zakresu filozofii ani znajomości języków klasycznych . Wszystkie teksty źródłowe będą analizowane w języku polskim lub angielskim, z w ich warstwie pojęciowej i argumentacyjnej. Od uczestników wymaga się ogólnej dojrzałości naukowej – umiejętności krytycznej analizy tekstu, wyciągania wniosków oraz dostrzegania logicznych struktur w argumentacji. Doktorant zna i rozumie główne tendencje rozwojowe dyscyplin naukowych, w których odbywa się kształcenie. Doktorant zna i rozumie fundamentalne dylematy współczesnej cywilizacji.

Koordynatorzy przedmiotu

Magdalena Płotka

Efekty kształcenia

Doktorant zna i rozumie kluczowe starożytne koncepcje etyczno-egzystencjalne dotyczące śmiertelności (sokratejską, epikurejską, stoicką i neoplatońską) oraz mechanizmy ich oddziaływania terapeutycznego.
Doktorant potrafi spojrzeć na dominujące we współczesnej nauce i kulturze paradygmaty dotyczące śmierci (np. medykalizację, technokratyczne odsuwanie starości, lęk przed niebytem) z krytycznej perspektywy antycznej racjonalności. Rozumie, jak starożytne systemy etyczne wyprowadzały wnioski egzystencjalne z obserwacji natury i fizyki, co umożliwia mu rewizję założeń antropologicznych we własnej dyscyplinie naukowej.Doktorant potrafi wykorzystać starożytne narzędzia pojęciowe i techniki argumentacyjne do zdefiniowania i twórczego sformułowania współczesnych, granicznych problemów etycznych, psychologicznych i bioetycznych związanych ze skończonością ludzkiego życia.
Doktorant potrafi postawić oryginalną hipotezę badawczą na styku własnej dyscypliny (np. biologii, medycyny, fizyki, socjologii) oraz starożytnej myśli etycznej (np. konfrontując stoicką koncepcję czasu z fizykalną lub psychologiczną).

Doktorant potrafi zaadaptować starożytną metodę „ćwiczeń duchowych” (praktyki filozoficznej) oraz techniki dekonstrukcji lęku jako innowacyjne narzędzie analityczne w badaniach nad zachowaniami ludzkimi, stresem egzystencjalnym czy etyką zawodową.
Doktorant potrafi samodzielnie i krytycznie wnioskować na podstawie analizowanych tekstów źródłowych oraz danych empirycznych ze swojej dziedziny, syntetyzując wiedzę humanistyczną z naukami ścisłymi lub przyrodniczymi w celu stworzenia spójnego eseju/studium przypadku.Doktorant jest gotów do krytycznej oceny roli, jaką uporządkowana wiedza filozoficzna i racjonalna argumentacja odgrywają w radzeniu sobie z fundamentalnymi kryzysami egzystencjalnymi (lękiem, stratą, upływem czasu).

Rozumie, że wiedza o mechanizmach psychologicznych i etycznych wypracowanych w starożytności ma bezpośrednie, praktyczne zastosowanie w budowaniu odporności psychicznej, etycznym przywództwie oraz odpowiedzialnym kształtowaniu postaw społecznych wobec problemów granicznych współczesnego świata.

Kryteria oceniania

Podstawą zaliczenia kursu jest końcowy test pisemny składający się z maksymalnie 25 pytań typu prawda/fałsz.
Progi punktowe na poszczególne oceny (przy założeniu maksymalnej liczby 25 pytań):
24 – 25 pkt bardzo dobry (5.0)
22 – 23 pkt plus dobry (4.5)
19 – 21 pkt dobry (4.0)
16 – 18 pkt plus dostateczny (3.5)
13 – 15 pkt dostateczny (3.0)
0 – 12 pkt niedostateczny (2.0)

Literatura

Literatura ma charakter nieobligatoryjny:
Pierre Hadot, Filozofia jako ćwiczenie duchowe (Aletheia 2019)
Martha Nussbaum, The Therapy of Desire: Theory and Practice in Hellenistic Ethics (Princeton University Press 2009)
Irvin Yalom, Patrząc w słońce. Jak przezwyciężyć lęk przed śmiercią (Instytut Psychologii Zdrowia 2012)

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu SzD-FI-SFS w USOSweb